Dùng bóng cây tự nhiên thay mái che nhân tạo

Mái che là thứ rẻ nhất trong nghề này mà lại giải quyết được hai vấn đề lớn: nắng chiều và nước mưa.

Nhưng làm sai thì phản tác dụng. Úp tấm tôn sát nắp thùng còn nóng hơn không che.

Vì sao cần mái che

Thứ nhất là nắng chiều. Ở Đông Nam Bộ, không dùng thuốc nên phải chấp nhận sâu bệnh trên cây trồng nhiều hơn. Thùng phơi nguyên buổi chiều thì bên trong nóng, đàn phải dồn quân quạt thay vì đi kiếm ăn.

Thứ hai là nước mưa. Mưa tạt vào cửa tổ làm ong khó ra vào, nước đọng trên nắp lâu ngày làm mục gỗ và thấm vào trong.

Thứ ba là nước nhỏ giọt từ tán cây. Mùa mưa lá đọng nước cả tiếng sau khi tạnh, nhỏ đều một chỗ trên nắp thùng.

Ba thứ này đều giải quyết được bằng một tấm che đặt đúng cách.

Vật liệu và cách đặt

Điều quan trọng nhất là khoảng thoáng giữa mái và nắp thùng.

Ba nguyên tắc khi làm mái

Một: đặt cách nắp thùng vài phân, không úp sát. Khoảng trống đó cho gió lùa qua, giảm nhiệt truyền xuống.

Hai: mái rộng hơn thùng mỗi bên chừng một gang, để nước mưa không tạt vào cửa tổ.

Ba: nghiêng về phía sau, để nước chảy ra xa cửa tổ chứ không đổ ngay trước cửa.

Ở Ong Xanh, mái được làm rời khỏi thùng và gắn vào giá đỡ, nên khi cần nhấc thùng đi thì không phải tháo mái.

Kết hợp với bóng cây

Bóng cây tự nhiên vẫn là cách che tốt nhất nếu chọn đúng tán.

Chỗ lý tưởng là mép tán cây thưa, có nắng sáng chiếu vào và được che mát buổi chiều.

Nhưng bóng cây kéo theo rủi ro cành chạm thùng, thành cầu cho kiến. Phải cắt tỉa định kỳ.

Kết hợp cả hai thì tốt nhất: đặt ở mép tán để có bóng chiều, thêm mái nhỏ để chắn nước nhỏ giọt từ lá.

Kiểm mái sau mỗi mùa

Mái che dễ hỏng mà lại ít ai để ý, vì nhìn từ dưới lên thường thấy vẫn còn nguyên.

Sau mỗi mùa mưa nên kiểm một lượt: mái có xô lệch không, có chỗ nào thủng làm nước dột xuống đúng nắp thùng không, dây buộc còn chắc không.

Với mái bằng lá hoặc tranh thì phải thay sau một hai mùa, vì mục dần rồi sập xuống đúng lúc mưa lớn.

Ở Ong Xanh, việc kiểm mái được gộp chung với buổi gia cố trước tháng 5 đến tháng 11, làm một lần cho cả trại nên không mất thêm thời gian.

Che nắng cho vùng nào là đủ

Không cần che kín cả ngày. Ong dú cần nắng sáng, chỉ nắng chiều mới là thứ hại.

Cách đơn giản để kiểm: ra xem thùng vào lúc ba bốn giờ chiều. Nếu tay đặt lên nắp thấy nóng rát thì cần che thêm.

Nếu chỉ ấm thì đủ rồi, đừng che thêm nữa vì che quá kín làm bí hơi.

Ở Đông Nam Bộ thì không dùng thuốc nên phải chấp nhận sâu bệnh trên cây trồng nhiều hơn, nên phép thử này nên làm vào giữa tháng 12 đến tháng 4 khi nắng gắt nhất.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Úp tấm tôn sát nắp thùng làm mái che
• Làm mái quá nhỏ, mưa vẫn tạt vào cửa tổ
• Đặt mái nghiêng đổ nước ngay trước cửa tổ

Câu hỏi thường gặp

Không có mái che thì sao?

Đàn vẫn sống nhưng tốn sức hơn để điều hoà nhiệt, và thùng mau mục vì mưa nắng.

Mái cách nắp bao nhiêu là vừa?

Vài phân là đủ để có khoảng thoáng. Cách quá xa thì mưa tạt vào.

Có nên che kín cả thùng không?

Không. Che kín làm bí hơi, ẩm bên trong còn hại hơn nắng bên ngoài.

Mái bằng lá có bền không?

Mát nhưng phải thay sau một hai mùa. Nhiều nơi vẫn dùng vì rẻ và sẵn vật liệu.

Ở Ong Xanh dùng loại mái nào?

Tấm nhựa sáng màu gắn rời vào giá đỡ, đặt cách nắp thùng và nghiêng về phía sau.