Đàn suy trong vườn sạch: nghi ngờ điều gì đầu tiên

Có những đàn cứ xuống dần mà nhìn quanh không thấy nguyên nhân nào rõ ràng. Không kiến, không đổ thùng, không mốc, thời tiết vẫn bình thường.

Lúc đó phải loại trừ từng khả năng một, theo thứ tự từ dễ kiểm nhất.

Thứ tự loại trừ

Bước một: đối chiếu lịch mùa. Nếu đang vào tháng 1 đến tháng 3 thì chững lại là bình thường, và cả trại cùng chững chứ không riêng một tổ.

Bước hai: kiểm kiến và cầu nối. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và dễ kiểm nhất.

Bước ba: xem chỗ đặt. Nắng chiều quá gắt, ẩm quá cao, hoặc cành lá che kín nắng sáng.

Bước bốn: theo dõi ong non tập bay để loại trừ khả năng mất chúa.

Bước năm: xem vùng canh tác quanh đó, hỏi hàng xóm lịch phun thuốc.

Khi cả một cụm cùng suy

Đây là manh mối quan trọng: nếu nhiều tổ cùng khu đều suy trong khi cụm khác vẫn ổn thì vấn đề nằm ở vị trí chứ không ở từng đàn.

Nguyên nhân thường gặp: khu đó nắng chiều gắt hơn, hoặc trũng ẩm hơn, hoặc gần khu canh tác phun thuốc.

Cách kiểm: đổi chỗ một tổ yếu ở khu đó với một tổ khoẻ ở khu khác, chờ vài tháng rồi xem.

Ở Ong Xanh, chính phép thử này đã chỉ ra một khu trong vườn luôn kém hơn khu khác dù chăm như nhau. Sau đó dời cả cụm sang, năm sau khác hẳn.

Vai trò của sổ ghi chép

Không có sổ thì việc lần theo dấu vết gần như bất khả, vì nguyên nhân thường xảy ra trước đó vài tháng.

Có sổ thì mở ra là thấy: tổ này đã thu bao nhiêu mật cuối mùa trước, đã tách khi nào, có sự cố gì.

Nhiều trường hợp đàn suy vào tháng 1 đến tháng 3 chỉ vì bị thu quá tay từ mấy tháng trước — mà không ghi thì không ai nhớ.

Đây là lý do việc ghi một dòng mỗi tổ mỗi tháng đáng giá hơn vẻ ngoài của nó.

Khi không tìm ra nguyên nhân

Đôi khi loại trừ hết mà vẫn không rõ. Lúc đó cách thực tế là đổi một biến số rồi chờ.

Thường là đổi chỗ đặt, vì đó là biến số ảnh hưởng lớn nhất mà lại dễ đổi nhất.

Dời tổ sang khu khác, để yên một mùa, rồi xem có khác không.

Nếu đàn khá lên thì vấn đề đúng là vị trí. Nếu vẫn vậy thì đó là đàn yếu bẩm sinh, và lúc đó cân nhắc ghép về đàn khác.

Những chỗ người nuôi hay vấp

• Kết luận đàn bệnh mà chưa đối chiếu lịch mùa
• Đổi nhiều thứ cùng lúc nên không biết cái nào có tác dụng
• Không ghi chép nên không lần được nguyên nhân từ vài tháng trước

Câu hỏi thường gặp

Đàn suy bao lâu thì đáng lo?

Nếu đang mùa khó thì cả quãng đó là bình thường. Suy liên tục qua cả mùa mưa mới đáng lo.

Cả trại cùng suy thì sao?

Thường do mùa hoặc thời tiết. Đối chiếu lịch là ra.

Có nên cho ăn khi chưa rõ nguyên nhân?

Chỉ khi thấy dấu hiệu đói rõ. Cho ăn không giải quyết được nguyên nhân khác.

Đổi chỗ đặt có làm đàn sốc thêm không?

Có xáo trộn vài tuần, nhưng nếu vị trí cũ là nguyên nhân thì vẫn đáng đổi.

Ở Ong Xanh lần theo dấu vết thế nào?

Đối chiếu sổ ghi chép trước, rồi loại trừ theo thứ tự từ dễ kiểm nhất.