Ong dú không có tầng sáp để quay ly tâm như ong mật. Mật nằm trong những bọng sáp riêng lẻ, nên cách lấy cũng khác hẳn.
Dụng cụ không cần đắt, nhưng phải sạch và khô. Đây là chỗ quyết định mật để được bao lâu.
Dao hoặc thìa nhỏ để tách bọng mật khỏi phần còn lại.
Ống hút hoặc xi lanh sạch để hút mật ra khỏi bọng, hoặc chỉ cần chắt nếu bọng lớn.
Rây lưới mịn bằng inox để lọc.
Bình hoặc tô hứng, phải khô hoàn toàn.
Khăn sạch và nước sạch để lau tay giữa các thao tác.
Tất cả nên rửa và phơi khô từ hôm trước, không rửa ngay lúc sắp dùng.
Thêm một thứ đáng có: một cái khay hoặc mâm sạch để đặt bọng mật vừa tách ra. Đặt trực tiếp lên bàn hay lên đất thì bọng dính bụi, mà rửa lại thì mật loãng đi.
| Dụng cụ | Dùng để | Lưu ý |
|---|---|---|
| Dao hoặc thìa nhỏ | Tách bọng mật | Inox, dễ rửa |
| Ống hút, xi lanh | Hút mật khỏi bọng | Phải khô hẳn |
| Rây lưới mịn | Lọc vụn sáp và xác ong | Mắt vừa, giữ phấn mịn lọt qua |
| Bình hứng | Chứa mật thô | Khô tuyệt đối |
| Chai đựng | Đóng thành phẩm | Phơi khô cả chai lẫn nắp |
| Khăn sạch | Lau tay, lau miệng bình | Không dùng khăn ẩm |
Mật ong dú vốn có men vi sinh sống trong đó, và hàm lượng nước sẵn đã cao hơn mật ong thường.
Thêm vài giọt nước từ dụng cụ hoặc chai là đủ đẩy nhanh quá trình lên men. Vài tuần sau chai đó sủi bọt trong khi cả mẻ vẫn bình thường.
Chai rửa xong tráng nước sôi rồi úp cho ráo, nhìn thì khô nhưng trong cổ chai vẫn còn hơi nước đọng.
Cách chắc là úp chỗ thoáng cả ngày, hoặc phơi nắng cho khô hẳn rồi để nguội mới rót. Nắp cũng phải khô, nhiều người nhớ chai mà quên nắp.
Làm trong bóng mát, tránh nắng chiếu trực tiếp vào mật.
Tránh gió bụi. Nếu làm ngoài trời thì che chắn, hoặc mang bọng mật vào nhà rồi mới xử lý.
Không để mật thô tiếp xúc lâu với không khí. Lấy ra hôm nào lọc hôm đó.
Rửa tay và lau khô giữa các thao tác. Nếu thu nhiều tổ thì rửa dụng cụ giữa các tổ, nhất là khi có tổ nghi có vấn đề.
Ở Ong Xanh, dụng cụ được chuẩn bị và phơi khô từ hôm trước, để hôm thu chỉ việc làm.
Nhiều người mới nghĩ phải mua máy móc mới thu được. Thực ra với ong dú thì không.
Sản lượng vốn ít, cấu trúc tổ lại là bọng riêng lẻ, nên thao tác thủ công vừa đủ và còn sạch hơn.
Máy hút chuyên dụng có ích khi quy mô lớn, nhưng phải vệ sinh kỹ hơn nhiều.
Với quy mô vài chục tổ, bộ dụng cụ thủ công là đủ và dễ giữ sạch nhất.
Với quy mô nhỏ thì không. Thao tác thủ công vừa đủ và dễ giữ sạch hơn.
Lưới inox mắt mịn, đủ giữ vụn sáp mà cho phấn mịn lọt qua.
Được, nhưng phải phơi khô hoàn toàn trước khi dùng.
Nên, nhất là khi có tổ nghi có vấn đề.
Rửa và phơi khô từ hôm trước, hôm thu chỉ việc làm.
Thu sai lúc thì đàn không qua nổi mùa khó. Cách nhìn lịch mùa để quyết định nên thu hay nên để, theo nguyên tắc đang dùng ở Ong Xanh.
Ranh giới giữa thu hợp lý và vắt kiệt nằm ở đâu. Cách ước lượng phần dư và những dấu hiệu cho biết là mình đã lấy quá tay.
Khoảng thời gian giữa lúc lấy mật ra và lúc đóng nắp quyết định chai mật để được bao lâu. Nhịp làm việc cụ thể ở Ong Xanh.
Con số thật thấp hơn nhiều so với lời đồn và thay đổi theo năm. Những yếu tố quyết định sản lượng và cách nhìn cho đúng.
Nuôi ong dú thuận tự nhiên: hạn chế can thiệp, không hoá chất, giữ nguồn hoa bản địa, để đàn tự điều chỉnh. Triết lý nuôi ít mà bền.