Vườn sạch nên bắt đầu bằng tổ ong dú nào?

Người chọn cách nuôi ong dú thuận tự nhiên thường muốn một điều: để đàn ong tự sống, tự kiếm ăn, con người chỉ đứng bên cạnh quan sát. Không cho ăn đường, không xịt thuốc, ít mở thùng. Nghe đơn giản, nhưng muốn «không can thiệp» thì phải bắt đầu bằng một đàn ong đủ sức tự lo cho mình. Và đó là chỗ câu hỏi tổ mới tách hay tổ ổn định trở nên quan trọng hơn người ta tưởng.

Ít can thiệp không có nghĩa là bỏ mặc

Cách nuôi thuận tự nhiên đặt niềm tin vào khả năng tự điều chỉnh của đàn: tự giữ nhiệt, tự cân đối giữa kiếm mật và nuôi ấu trùng, tự chống kẻ thù bằng nhựa cây và quân canh cửa. Nhưng khả năng đó tỉ lệ thuận với sức đàn. Một đàn đông có thể tự sửa sai cho mình; một đàn mỏng thì phải trông vào người.

Vì vậy, chọn tổ đầu tiên cũng là chọn xem mình sẽ phải can thiệp bao nhiêu trong năm đầu.

Mỗi loại tổ đòi người nuôi làm gì

Nhìn vào đây, tổ mới tách không phải là tổ xấu, mà là tổ cần người nuôi nhúng tay nhiều. Với người muốn nuôi thuận tự nhiên ngay từ đầu, tổ đã ổn định là điểm xuất phát hợp hơn.

Vườn cũng là một nửa của tổ

Đàn ong mạnh đến đâu cũng không tự sinh ra hoa. Trước khi rước tổ, hãy nhìn khu vườn bằng con mắt của ong:

• Có hoa rải rác quanh năm không? Kết hợp cây ăn trái, cây bụi, rau gia vị để lúc nào cũng có thứ nở.
• Có nguồn nhựa cây không? Ong dú dùng nhựa để làm keo, xây cửa và chống kẻ thù. Vườn có cây tiết nhựa là lợi thế.
• Có phun thuốc không? Cả vườn mình lẫn vườn bên cạnh. Thuốc trừ sâu là kẻ thù số một của cách nuôi không can thiệp.
• Có bóng mát buổi chiều không? Tán cây thay được mái che nhân tạo.

Muốn tra cây nào nở vào lúc nào, xem mục Nguồn hoa theo mùa.

Học đọc cửa tổ thay vì mở thùng

Người nuôi thuận tự nhiên dành phần lớn thời gian đứng nhìn cửa tổ. Mỗi buổi sáng vài phút là đủ để nhận ra nhiều điều:

1. Dòng ong ra vào: đều và đông lúc nắng lên là đàn đang khoẻ.
2. Ong mang phấn ở chân: đàn đang nuôi ấu trùng, chúa đang đẻ.
3. Ống cửa: được đắp thêm, mịn và khô là đàn có sức xây.
4. Ong canh cửa: có vài con đứng ở miệng ống là đàn còn đủ quân phòng thủ.
5. Xác ong, kiến, ruồi lạ quanh thùng: dấu hiệu cần để ý ngay.

Chỉ mở thùng khi thấy những dấu hiệu bất thường kéo dài. Với tổ đã ổn định, có khi cả mùa không cần mở lần nào. Ghi nhanh những gì thấy vào sổ, hoặc xem cách người khác ghi ở mục Nhật ký trại.

Thu mật cũng thuận tự nhiên

Đàn ổn định cho phép thu mật mà không làm đàn suy, với điều kiện thu vừa phải: chỉ lấy những bầu mật đầy, đã vít kín, nằm xa khoang ấp, và luôn để lại phần lớn cho đàn. Không thu vào đầu mùa khó. Mật ong dú vị chua thanh, nhiều nước, nên sau khi thu cần giữ ngăn mát để không lên men.

Bắt đầu từ một đàn khoẻ

Muốn nuôi ít can thiệp thì đàn đầu tiên phải khoẻ, và người bán nên là người hiểu cách nuôi này. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống đã đứng vững, bên cạnh mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Ai muốn xem một khu vườn nuôi ong vận hành ra sao ngoài thực tế có thể đăng ký tour tham quan, học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp