Xem cửa tổ đoán sức đàn, không cần mở thùng

Người nuôi theo hướng thuận tự nhiên có một nguyên tắc: mở thùng càng ít càng tốt. Mỗi lần nạy nắp, đàn ong dú phải trét lại khe hở, sửa bình vỡ, gom lại ấu trùng bị xáo trộn. Công đó lẽ ra dành để kiếm hoa. Vậy làm sao biết đàn khoẻ hay yếu nếu không mở? Câu trả lời nằm ngay ở cửa tổ, và nó dùng được cả lúc chọn mua lẫn suốt những năm nuôi về sau.

Mở thùng và nhìn cửa tổ: được gì, mất gì

Nói cách khác, cửa tổ là cửa sổ hằng ngày, còn mở thùng là ca phẫu thuật thỉnh thoảng mới cần.

Chọn đàn hợp với cách nuôi không can thiệp

Không phải đàn nào cũng hợp với kiểu nuôi để yên. Đàn đã quen được bơm nước đường, bị mở thùng thường xuyên để khoe, khi về vườn mình có thể chững lại một thời gian. Nên tìm đàn đang sống ở nơi có cây cối đa dạng, tự kiếm ăn từ hoa và nhựa cây quanh vườn. Hỏi thẳng người bán có cho ăn thêm không, đàn đã ở chỗ đó bao lâu.

Rồi đứng xem cửa tổ một buổi sáng nắng. Đàn tự lo được có những nét khá rõ:

• Ong về mang phấn đủ màu ở chân sau, cho thấy chúng đi nhiều loại hoa khác nhau.
• Có con mang nhựa cây về, nhựa óng ánh dính ở chân. Đàn dư sức mới đi lấy nhựa để trét tổ, xây ống.
• Ống cửa chắc chắn, có phần trét mới, ong gác đứng ở mép.
• Không có đám ong lảng vảng hút nước đường quanh tổ, không có vệt đường khô dính quanh thùng.

Đọc cửa tổ như đọc thời tiết của đàn

Người nuôi thuận tự nhiên không tìm một con số chuẩn, mà tìm sự thay đổi. Mỗi đàn có nhịp riêng của nó. Quan sát vài tuần sẽ biết nhịp bình thường của từng tổ, và lúc nào lệch đi là thấy ngay.

Lệch theo hướng tốt

Một buổi trưa thấy đám ong non bay lượn quay mặt vào cửa: lứa mới vừa nở. Ống cửa được nới rộng ra một chút: đàn đông lên, cần lối đi lớn hơn. Ong mang phấn nhiều hơn tuần trước: mùa hoa mới đã tới.

Lệch theo hướng xấu

Ong gác biến mất, ống bị bỏ không sửa, xác ong rơi dưới chân thùng, kiến xếp hàng bò lên. Đặc biệt đáng lo là ong chết rải rác sau khi vườn bên cạnh phun thuốc. Gặp những dấu hiệu này vài buổi nắng liền thì mới tính chuyện mở thùng.

Lịch nhìn cửa tổ cho người không muốn can thiệp

1. Mỗi sáng ra vườn: liếc qua cửa tổ năm giây, chỉ để chắc ong gác còn đó.
2. Mỗi tuần một lần: đứng hẳn năm phút lúc nắng đẹp, đếm ong ra trong một phút, để ý phấn và nhựa.
3. Mỗi đầu mùa: so với ghi chép mùa trước để biết đàn khoẻ lên hay yếu đi.
4. Khi có bất thường kéo dài: mới mở thùng, làm nhanh, đóng kín lại.

Chuyện trồng thêm cây để đàn tự kiếm ăn quanh năm có bài riêng ở mục Nguồn hoa theo mùa. Còn cách chọn đàn hợp vườn mình, xem thêm mục Chọn tổ giống.

Tìm đàn đã sống tự nhiên từ trước

Nếu muốn bắt đầu với đàn đã quen tự kiếm ăn, nên mua từ trại có vườn cây đa dạng và chịu để người mua đứng xem cửa tổ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Người muốn tận mắt thấy cách nuôi ít can thiệp, có thể đi một buổi tham quan và học thực hành tại trại, đứng cạnh những dãy tổ để quen mắt trước khi tự nuôi.

Câu hỏi thường gặp