Ghép lịch làm vườn với lịch nuôi ong dú thuận tự nhiên

Người nuôi ong dú theo hướng thuận tự nhiên thường cũng là người làm vườn. Ong cần hoa, vườn cần ong thụ phấn, nghe thì hợp nhau hoàn toàn. Nhưng chính những việc làm vườn quen tay như tỉa cành, phát cỏ, xới gốc lại có thể làm đàn ong xáo trộn nhiều hơn cả việc mở thùng, nếu làm sai lúc hoặc sai chỗ.

Thay vì giữ hai cuốn lịch riêng, một cho vườn, một cho ong, cách nhẹ nhàng hơn là nhìn mỗi việc vườn qua đôi mắt của đàn ong: việc này làm cạn hoa hay thêm hoa, làm rung thùng hay không, làm mất bóng mát hay không. Từ đó tự khắc biết nên đặt nó vào tháng nào.

Nguyên tắc chung: ít động, đúng lúc

Ong dú làm tổ trong hốc kín và không thích bị rung lắc. Với chúng, một chiếc máy cắt cỏ chạy sát chân kệ hay một lần đốn cành ngay trên mái thùng là một cú sốc lớn. Hướng không can thiệp không có nghĩa là bỏ mặc vườn, mà là làm ít lần hơn, mỗi lần làm có chủ đích, và chọn lúc đàn chịu được.

Lúc chịu được thường là giữa buổi sáng ngày nắng, khi ong đang đi làm đông, và vào giai đoạn đàn đã có dự trữ. Lúc khó chịu nhất là chiều muộn, ngày mưa ẩm và ngay sau khi vừa tách đàn.

Từng việc vườn, đặt vào chỗ nào trong năm

Tỉa cành

Cây ăn trái trong vườn thường được tỉa sau thu hoạch. Đó cũng là lúc hoa đã tàn, ong không còn khai thác nhiều trên cây đó, nên tỉa lúc này hầu như không lấy mất gì của đàn. Cành gần thùng thì tỉa sao cho vẫn giữ được bóng mát buổi chiều; mất tán che là thùng phơi nắng gắt cả mùa khô.

Phát cỏ

Nhiều loài cỏ dại ra hoa nhỏ quanh năm và là nguồn ăn nối những quãng cây lớn không có bông. Phát theo dải giúp lúc nào cũng còn một phần vườn có hoa thấp. Quanh khu đặt thùng thì dùng liềm hoặc tay, đừng để máy cắt chạm vào chân kệ.

Trồng mới

Ghi lại trong một năm tháng nào vườn gần như không có hoa. Đó là chỗ cần lấp. Trồng xen các loại cây bụi, cây gia vị, cây hoa có mùa nở khác nhau để vườn có nhiều đợt hoa nối tiếp. Gợi ý cây theo từng mùa có trong chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Những việc của ong phải nhường chỗ

Có hai việc ong mà vườn phải nhường: tách đàn và lấy mật. Trong tuần định tách đàn, đừng lên lịch tỉa cành lớn hay dọn vườn mạnh. Tổ con vừa tách còn non, chịu rung lắc rất kém. Tương tự, sau khi lấy mật, để đàn yên vài tuần, chỉ làm những việc vườn nhẹ ở xa.

Ngược lại, có những lúc vườn được ưu tiên: mùa trồng cây đầu mùa mưa không nên trễ chỉ vì muốn tránh làm phiền ong. Lúc đó đàn thường ít hoạt động mạnh, chỉ cần giữ khoảng cách và làm nhẹ tay là được.

Kiến, thiên địch và cái giá của không phun xịt

Vườn không phun thuốc có nhiều sinh vật hơn, kể cả kiến. Đây là cái giá dễ chịu, nhưng cần cách quản lý khác: giữ chân kệ cách ly bằng nước hoặc dầu ăn quanh chân, không để cành, dây leo, cỏ cao làm cầu tới thùng, và đặt chỗ ủ phân, chuồng gà xa khu nuôi ong. Đọc thêm trong Rủi ro & thiên địch.

Bắt đầu từ một đàn khỏe

Nuôi thuận tự nhiên dựa vào sức của chính đàn ong. Một tổ giống khỏe sẽ cần ít can thiệp hơn nhiều so với một tổ yếu phải chăm từng tuần. Nếu vườn chưa có ong, có thể tìm hiểu tổ giống ở trại Ong Quý tại Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi có cả mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người thích tận mắt thấy ong sống trong vườn ra sao có thể ghé trại học thực hành trước khi đặt thùng ở vườn nhà.

Câu hỏi thường gặp