Giữ tổ ong dú yếu theo lối thuận tự nhiên – Ong Xanh

Một tổ ong dú hoang trong hốc cây không có ai chăm. Có năm nó đông, có năm nó thưa đi, có mùa gần như im lìm, rồi lại đông lên khi cây quanh đó ra hoa. Người nuôi theo lối thuận tự nhiên lấy chính nhịp đó làm chuẩn: một đàn thưa ong không tự động là đàn hỏng, nó có thể chỉ đang ở đoạn trũng của chu kỳ.

Vì vậy câu hỏi không phải là giữ hay bỏ, mà là: nên làm gì để đàn tự đứng dậy, và tới mức nào thì không can thiệp nữa là bỏ mặc chứ không còn là thuận tự nhiên.

Thế nào là can thiệp, thế nào là chăm môi trường

Trong vườn nuôi theo hướng tự nhiên, có một đường ranh rõ. Bên này là những việc làm cho nơi ong sống tốt hơn. Bên kia là những việc đụng tay vào đời sống bên trong tổ.

Với tổ yếu, gần như toàn bộ công sức nên dồn vào cột bên trái.

Quan sát thay cho mở thùng

Ong dú bịt kín tổ bằng keo và sáp. Mỗi lần nắp thùng bị nhấc lên, lớp bịt đó rách ra, đàn phải dồn quân đi sửa, và mùi tổ bay ra kéo ruồi, kiến tới. Đàn khoẻ chịu được, đàn yếu thì mất sức thêm.

Thay vào đó, hãy tập đọc cửa tổ. Mỗi tuần một lần, cùng một khung giờ buổi sáng, đứng cạnh thùng vài phút và để ý:

• Số ong ra vào nhiều hơn hay ít hơn tuần trước.
• Ong về có mang phấn trên chân không, phấn màu gì; màu phấn đổi là đàn đang tìm được nguồn hoa mới.
• Miệng ống có được đắp thêm keo mới không; có keo mới là đàn còn sức làm việc.
• Có con vật lạ lảng vảng: kiến, thằn lằn, nhện giăng tơ gần cửa.

Ghi ba bốn dòng vào sổ sau mỗi lần nhìn. Sau vài tháng, người nuôi tự thấy được đường đi lên hay đi xuống của đàn mà không cần mở thùng lần nào. Những ghi chép như vậy từ vườn khác có ở chuyên mục Nhật ký trại.

Làm cho vườn đủ ăn quanh năm

Phần lớn tổ yếu trong vườn tự nhiên yếu vì đói vào những tháng giáp hạt. Cây ăn trái ra hoa theo đợt, giữa các đợt là khoảng trống. Cách lấp khoảng trống đó là trồng xen những cây nở rải rác: cây gia vị, cây hoa dại, cây bụi bản địa, dây leo có hoa nhỏ. Không cần nhiều, chỉ cần lúc nào trong tầm bay cũng có thứ gì đó đang nở. Gợi ý theo mùa ở chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Bỏ hẳn thuốc trừ sâu trong vườn là điều kiện bắt buộc. Một lần phun có thể làm đàn khoẻ hụt quân; với đàn yếu thì có khi không gượng lại được.

Ranh giới: khi nào phải ra tay

Thuận tự nhiên không có nghĩa là đứng nhìn đàn chết. Có ba tình huống người nuôi cần can thiệp:

1. Kiến tràn vào cửa tổ. Đàn yếu không giữ cửa nổi. Chặn ngay ở chân giá, thu nhỏ cửa tổ.
2. Ruồi đẻ trứng vào tổ. Ngửi thấy mùi chua lạ, thấy ruồi bu quanh cửa, phải mở ra dọn phần hư.
3. Đàn đã mất chúa. Qua cả một mùa hoa vẫn đi xuống, mở ra không thấy ong non: lúc đó ghép phần ong còn lại vào đàn khoẻ, để chúng tiếp tục sống trong một tổ khác.

Ngoài ba trường hợp đó, kiên nhẫn là cách chăm tốt nhất.

Bắt đầu từ đàn giống khoẻ, nuôi bằng vườn sạch

Nuôi tự nhiên thì đàn giống càng quan trọng, vì người nuôi không bù đắp bằng cho ăn hay can thiệp. Nên chọn tổ đã ổn định, được tách từ đàn khoẻ chứ không phải tổ bắt ngoài rừng. Trại Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem ở ongquy.com. Muốn xem tận mắt một vườn nuôi ong dú có cây xen và không phun thuốc, có thể đăng ký tour tham quan tại trại.

Câu hỏi thường gặp