Năm đầu nuôi ong dú thuận tự nhiên: những việc làm thừa

Người chọn nuôi ong dú thuận tự nhiên thường không thiếu nhiệt tình. Cái thiếu ở năm đầu lại là sự kiên nhẫn để không làm gì. Đọc nhiều, lo nhiều, nên hễ thấy đàn có vẻ chậm là lại nghĩ ra một việc để giúp. Nhìn lại, phần lớn những việc ấy là thừa, có việc còn hại.

Bài này không liệt kê lỗi kỹ thuật. Nó kể những việc đã làm thừa trong năm đầu, mỗi việc kèm lý do vì sao nên bỏ, và tự nhiên sẽ làm thay mình như thế nào.

Việc thừa thứ nhất: cho ong ăn nước đường

Thấy cửa tổ thưa vào mùa ít hoa, phản xạ đầu tiên là pha nước đường đặt cạnh thùng. Ong dú có hút, và đàn có vẻ đông lên. Nhưng cái giá là phần mật làm ra lẫn đường, không còn đúng nghĩa mật hoa, mà người nuôi tự nhiên bán mật chính là bán sự thật ấy. Đàn quen nguồn ngọt dễ dàng cũng đi kiếm hoa ít hơn.

Thay vào đó, khi thu mật luôn chừa phần lớn bình mật cho đàn. Đàn đủ dự trữ thì tự qua được mùa ít hoa mà không cần ai đút.

Việc thừa thứ hai: phát quang vườn cho sạch

Năm đầu, vườn được dọn rất gọn: cắt sạch cỏ, nhổ hết hoa dại, tỉa trụi bụi rậm quanh thùng cho dễ nhìn. Vườn đẹp mắt người nhưng nghèo cho ong. Ong dú bay không xa như ong mật, nên những bụi hoa dại nhỏ như cỏ hôi, xuyến chi, hoa mắc cỡ ngay quanh vườn là bữa ăn hằng ngày. Ong còn cần nhựa cây và sáp từ thân cây để xây tổ và trám khe.

Bây giờ vườn để từng mảng cỏ hoa dại, chỉ dọn lối đi và quanh chân giá thùng. Gợi ý cây theo mùa có ở chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Việc thừa thứ ba: sơn và đánh bóng thùng

Thùng gỗ mới đóng, muốn bền nên phủ sơn hoặc vec-ni cả trong lẫn ngoài. Mùi dung môi bám lâu trong gỗ; đàn chuyển vào thùng đó hay ở không yên, có đàn bỏ đi. Gỗ mộc dày, khô, không mùi lạ là tốt nhất. Muốn thùng bền với mưa nắng thì làm mái che riêng, kê cao khỏi đất, chứ không quét hoá chất lên chỗ ong ở.

Việc thừa thứ tư: rải thuốc kiến

Kiến là kẻ thù thật của ong dú. Năm đầu xử lý bằng cách rắc thuốc diệt kiến quanh chân giá. Kiến chết, nhưng ong đáp xuống đất uống nước hay nhặt vụn cũng dính thuốc. Cách không hoá chất mà hiệu quả:

1. Kê thùng trên giá có chân riêng, không để cành cây, dây leo chạm vào thùng.
2. Mỗi chân giá đặt trong một chén nước, nhỏ vài giọt dầu ăn để kiến không bơi qua.
3. Thay nước chén định kỳ, mùa mưa kiểm thường hơn.
4. Lau sạch mật dính sau mỗi lần thu.

Thiên địch khác và cách phòng tự nhiên xem ở mục Rủi ro & thiên địch.

Việc thừa thứ năm: mở thùng và dời thùng

Muốn biết ong có ổn không, năm đầu cứ vài hôm lại mở. Có lúc thấy chỗ này nắng quá lại khiêng sang chỗ khác, rồi lại đổi ý. Mỗi lần mở, ong phải trám lại khe hở; mỗi lần dời, ong đi làm về không tìm ra tổ. Đàn mất sức vì chính sự chăm sóc.

Những gì vẫn phải làm

Thuận tự nhiên không có nghĩa là bỏ mặc. Vẫn phải chọn chỗ đặt thùng có nắng sớm, bóng chiều; vẫn phải chặn kiến; vẫn phải để ý cửa tổ mỗi ngày; vẫn tách đàn khi đàn đầy thùng vào mùa hoa thay vì đi bắt tổ ngoài rừng. Khác ở chỗ mọi việc đều hỏi một câu trước: con ong có thật sự cần mình làm điều này không.

Nếu muốn nếm thử một hũ mật nuôi kiểu này

Mật ong dú nuôi không cho ăn đường có vị chua thanh, loãng hơn mật ong thường, đổi màu và mùi theo mùa hoa. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có mật ong dú, hộp quà mật, tổ ong dú giống cho người muốn tự nuôi, và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai thích tận mắt xem một khu vườn nuôi ong có thể đăng ký tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp