Cướp mật ong dú: nuôi thuận tự nhiên thì can thiệp tới đâu

Người nuôi theo lối thuận tự nhiên thường hỏi: nếu mình hạn chế can thiệp vào đàn, thì khi một đàn trong vườn sang lấy mật của đàn khác, có nên để mặc không? Câu trả lời là để mặc có giới hạn. Cướp mật vốn là chuyện của tự nhiên, nhưng phần lớn vụ cướp trong vườn nuôi lại bắt nguồn từ chính cách con người sắp đặt.

Ngoài tự nhiên, cướp mật diễn ra thế nào

Ong dú sống trong hốc cây, khe đá, bọng tre. Các tổ thường cách nhau một khoảng, mỗi tổ có ống cửa bằng keo và một nhóm ong gác. Khi một tổ suy yếu vì mất chúa, vì kiến hoặc vì thiếu nguồn, ong của tổ khác có thể dò ra và lấy dần dự trữ. Đó là cách tự nhiên dọn dẹp những tổ không còn khả năng tự giữ.

Trong vườn nuôi, cơ chế đó vẫn y nguyên, chỉ có điều khoảng cách bị rút ngắn. Thùng đặt sát nhau, cùng hướng, giữa vườn quang đãng. Một đàn chỉ hơi yếu đi do vừa tách, vừa thu mật, cũng nhanh chóng bị phát hiện. Cái mà tự nhiên làm chậm trong nhiều tuần, vườn nuôi khiến nó diễn ra trong vài ngày.

Bố trí vườn theo kiểu rừng thưa

Muốn ít phải can thiệp thì đầu tư từ lúc đặt thùng:

• Rải thùng thay vì gom. Đặt mỗi thùng dưới một gốc cây khác nhau, theo đường đi tự nhiên của vườn.
• Nhiều tầng cây. Cây cao che nắng, bụi thấp chắn tầm nhìn giữa các tổ. Ong khó thấy cửa tổ bên cạnh.
• Hướng cửa theo địa hình. Một thùng quay ra mương, một thùng quay vào bờ tre; không cần thẳng hàng.
• Nguồn hoa nối tiếp. Trồng xen cây ra hoa ở nhiều thời điểm để mùa khan bớt khan. Xem gợi ý trong mục Nguồn hoa theo mùa.

Vườn bố trí như vậy, mỗi đàn có lãnh địa riêng, ong đi làm hướng ra hoa chứ không hướng sang thùng hàng xóm.

Khi nào để yên, khi nào ra tay

Nguyên tắc chung: can thiệp vào hoàn cảnh quanh tổ, ít đụng vào bên trong tổ. Mở thùng giữa lúc đang bị cướp chỉ làm mùi mật lan thêm.

Những việc không làm

1. Không xịt thuốc, không bôi dầu quanh cửa tổ để xua ong lạ. Chất đó bám vào keo, ong nhà cũng mang vào trong.
2. Không cho ăn nước đường để bù dự trữ. Mùi ngọt kéo thêm ong cướp và làm lẫn vào mật của đàn.
3. Không bịt kín cửa nhiều ngày. Ong trong tổ cần thông khí và cần ra làm.
4. Không bắt tổ rừng về để thay cho đàn đã suy. Nhân đàn bằng cách tách từ đàn khỏe của chính vườn mình.

Thu mật nhẹ tay để không mở cửa cho kẻ cướp

Thu mật là lúc can thiệp mạnh nhất vào đàn. Lấy ít, chỉ lấy bọng mật dư, để lại đủ cho đàn qua mùa khan. Làm vào sáng sớm, mang thùng vào chỗ kín để tách, lau sạch rồi trả về. Mật ong dú vị chua thanh, nhiều nước, nên giữ ngăn mát. Một đàn còn đủ mật và đủ quân sẽ tự giữ cửa, không cần ai giúp. Chi tiết các rủi ro khác cho đàn trong vườn có ở mục Rủi ro & thiên địch.

Bắt đầu với đàn khỏe

Nuôi thuận tự nhiên dựa vào sức tự vệ của đàn, nên tổ giống ban đầu cần đông quân và quen điều kiện khí hậu nơi nuôi. Có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi nuôi tổ giống ong dú và có mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng từ sáp ong dú cho ai muốn thử sản phẩm trước khi tự nuôi. Muốn xem trại bố trí thùng giữa vườn cây thế nào, có thể đăng ký tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp