Vườn nhiều cây có che được mưa bão cho ong dú?

Ngoài tự nhiên, ong dú làm tổ trong hốc cây, hốc tường, gốc tre. Chúng qua mùa mưa bão bằng cách nào? Câu trả lời nằm ở chính cái hốc: vách dày, kín gió, cửa nhỏ, nằm trong một thân cây đã đứng vững nhiều năm. Người nuôi theo hướng thuận tự nhiên hay tin rằng cứ đặt thùng vào vườn nhiều cây là đủ che chắn. Cây giúp được nhiều thật, nhưng có những việc cây không làm thay được, và có cả những rủi ro do chính cây mang lại.

Bài này tách bạch hai phần: những gì nên để vườn và đàn tự lo, và những gì người nuôi vẫn phải ra tay trước mùa mưa bão.

Hốc cây tự nhiên có gì mà thùng nuôi không có

Nhìn vào bảng sẽ thấy: muốn thuận tự nhiên thì việc của người nuôi là bù lại những gì thùng thiếu so với hốc cây, chứ không phải can thiệp vào bên trong tổ. Đó cũng là tinh thần của cả trang này: chăm cái vỏ, để yên cái ruột.

Cây giúp được gì

• Chắn gió: một hàng cây bụi, hàng tre hoặc hàng rào xanh phía đầu gió làm giảm hẳn sức gió giật tới khu đặt tổ.
• Che nắng gắt: tán cây thưa cho bóng râm lốm đốm vào buổi trưa, thùng không bị hấp nóng cuối mùa khô.
• Giữ đất: rễ cây và thảm cỏ giữ đất quanh chân kê, giảm xói và lún khi mưa lớn.
• Nguồn hoa sát nhà: sau đợt mưa dài, đàn chỉ có ít giờ nắng để bay, hoa gần tổ là lợi thế. Gợi ý cây theo mùa ở mục nguồn hoa theo mùa.

Cây cũng có thể gây chuyện

Đàn mất vì cây đổ, cành gãy rơi trúng giá không phải hiếm trong những vườn lâu năm. Trước mùa mưa, đi một vòng nhìn từ dưới lên:

1. Cành khô, cành mục, cành chĩa ngang ngay trên khu đặt tổ: tỉa bỏ.
2. Cây cao, rễ nông, thân nghiêng như một số cây ăn trái trồng lâu năm hay cây tạp mọc nhanh: không đặt thùng trong tầm đổ của chúng.
3. Bụi rậm sát gầm giá: dọn thưa, vì vừa giữ ẩm vừa làm cầu cho kiến bò lên thùng.
4. Dây leo bò lên mái che: cắt, vì gió kéo dây leo có thể làm xô lệch mái.

Tỉa cành không trái với cách nuôi tự nhiên. Nó giữ cho vườn và tổ ong sống chung được với nhau qua mùa gió.

Những việc người nuôi vẫn phải làm

Dù vườn có che chắn tốt, ba thứ sau vẫn cần chuẩn bị:

• Chân kê vững: trụ gạch hoặc trụ gỗ có đế, không cắm thẳng xuống đất mềm. Có thể đặt bát nước ở chân trụ để chặn kiến mà không cần dùng thuốc.
• Mái che riêng cho từng thùng: tán cây không che được mưa dầm, nước nhỏ giọt từ lá còn lâu khô hơn mưa trực tiếp.
• Thùng khô, kín khe: trám khe nứt bằng sáp hoặc keo ong lấy từ chính trại, không dùng sơn hay vec-ni hóa chất.

Trong mùa mưa thì làm ngược lại: hạn chế mở thùng. Mỗi lần mở là một lần hơi ẩm lọt vào và đàn phải tốn công gắn lại. Quan sát lối ra vào từ bên ngoài là đủ.

Sau cơn gió lớn

Đi kiểm cây trước rồi mới kiểm thùng: cành nào gãy treo lơ lửng trên khu đặt tổ thì gỡ xuống ngay. Thùng nghiêng hay đổ thì dựng lại đúng chiều, đúng chỗ cũ. Mật rỉ ra ngoài thì lau sạch bằng khăn ẩm để không hút kiến. Còn bên trong, đàn tự sửa được, người nuôi chỉ cần giữ cho thùng khô và yên. Các loại thiên địch hay tranh thủ lúc đàn yếu sau mưa bão được nói thêm ở mục rủi ro và thiên địch.

Bắt đầu với đàn khỏe và tổ có nguồn gốc rõ

Nuôi thuận tự nhiên đi đôi với việc không bắt tổ hoang trong rừng hay trong vườn người khác về nuôi. Đàn mới nên lấy từ việc tách đàn ở trại có nghề. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và những món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; tham khảo ở ongquy.com. Ai muốn xem một khu đặt tổ dưới tán cây được bố trí ra sao có thể đi một buổi tại trại qua ongdu.com/tour.

Câu hỏi thường gặp