Ong dú và kiến: giữ ốc đảo quanh tổ, không diệt

Người nuôi theo hướng thuận tự nhiên thường giữ vườn rậm: cỏ dại để mọc, cây bụi đan nhau, lá rụng phủ gốc làm mùn. Vườn kiểu đó nuôi rất nhiều sinh vật, và kiến là một trong số đông nhất. Không thể, mà cũng không nên, diệt kiến trong vườn. Chúng ăn xác côn trùng, xới đất, săn sâu non. Việc của người nuôi ong dú chỉ là tách kiến ra khỏi đúng một chỗ: cái thùng ong.

Nghĩ theo hướng đó thì chống kiến không còn là một cuộc chiến, mà là việc giữ một ốc đảo nhỏ quanh tổ, phần còn lại của vườn cứ để tự nhiên vận hành.

Đàn ong dú tự giữ nhà ra sao

Quan sát một tổ khoẻ sẽ thấy miệng ống cửa có vài con đứng gác, quay mặt ra ngoài. Ống cửa được làm từ hỗn hợp sáp và nhựa cây, mặt trong hơi dính. Kiến lạ đi vào sẽ bị lính gác đẩy ra, cắn giữ, và khi bị dồn quá thì cả đàn trét kín miệng ống trong đêm. Đó là lý do một tổ đông quân sống cạnh kiến nhiều năm mà không hề hấn gì.

Người nuôi theo hướng tự nhiên tận dụng điều này: giữ đàn mạnh, giữ nguồn nhựa cây quanh vườn (cây có nhựa, vỏ cây tiết nhựa) để ong có vật liệu, và không mở tổ thường xuyên phá vỡ lớp nhựa ấy. Chọn đàn khoẻ ngay từ đầu là bước quan trọng, mục Chọn tổ giống có hướng dẫn cách nhìn.

Ốc đảo quanh kệ: làm ít mà đủ

1. Một vòng đất thấp quanh chân kệ. Không cần cuốc trơ đất, chỉ cần cắt cỏ thấp trong một vòng nhỏ, phần còn lại của vườn để nguyên.
2. Không cành nào chạm kệ hay mái che. Tỉa đúng những cành vươn tới, không phải tỉa trụi cả cây.
3. Vật cản ở chân: chén nước, hoặc ống tre cắt khúc ôm chân kệ, đổ nước vào. Ống tre hợp với vườn tự nhiên hơn chén nhựa, mục rồi thay ống mới.
4. Lá rụng dưới kệ thì cào ra ngoài vòng, đem ủ chỗ khác, vẫn thành mùn cho vườn.

Can thiệp nặng và can thiệp nhẹ

Hoa dại và kiến: hai mặt của cùng một khu vườn

Cỏ dại nở hoa quanh năm là nguồn thức ăn đều đặn cho ong dú, nhất là những tháng cây trồng không có hoa. Giữ chúng lại là giữ đàn khoẻ, mà đàn khoẻ là lá chắn kiến tốt nhất. Chỉ cần nhớ cỏ hoa cứ mọc ngoài vòng ốc đảo, đừng để vươn sát kệ. Muốn biết vườn mình có hoa gì theo tháng, xem mục Nguồn hoa theo mùa.

Khi đàn bị kiến quấy: quan sát trước, ra tay sau

Thấy vài con kiến lảng vảng trên nắp thùng, đừng vội. Đứng nhìn năm phút: kiến đi đâu, từ đâu lên. Phần lớn trường hợp sẽ thấy một cầu nối vừa hình thành, có khi là một nhánh cỏ mới vươn cao, một cành gãy rơi vắt ngang. Gỡ cầu nối, lau sạch vệt kiến đi trên kệ, để đàn tự dọn phần còn lại. Chỉ khi thấy ong chết nhiều ở cửa tổ, ống cửa bị khoét, mới tính tới việc dời đàn sang chỗ thoáng hơn.

Tinh thần ở đây là can thiệp đúng chỗ, đúng lúc, và dừng lại khi đủ.

Nuôi theo hướng tự nhiên, bắt đầu từ đâu

Nếu muốn xem một trại ong dú giữ vườn tự nhiên mà vẫn kiểm soát được kiến, có thể ghé trại Ong Quý ở Trảng Bàng. Trại có tổ ong dú giống cho người bắt đầu, mật ong dú, và những món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Người muốn học tận tay có thể đi theo tour thực hành của trại.

Câu hỏi thường gặp