Đàn ong dú mất chúa: xử lý thuận tự nhiên, ít can thiệp

Phản xạ đầu tiên khi nghi đàn mất chúa là muốn làm gì đó ngay: mở thùng, lật bánh nhộng tìm chúa, đổ nước đường cho đàn "lấy sức". Với người nuôi theo hướng thuận tự nhiên, nên dừng lại một nhịp. Đàn ong dú có cơ chế tự thay chúa, và phần lớn những lần can thiệp vội lại làm mất đúng cơ hội đó.

Bài này sắp xếp các việc có thể làm theo một cái thang: bắt đầu từ việc ít đụng chạm nhất, chỉ bước lên bậc cao hơn khi bậc dưới không còn tác dụng.

Những việc nên tránh trước tiên

• Lật tìm chúa nhiều lần. Bánh nhộng ong dú giòn, chúa mới (nếu có) rất dễ bị tổn thương khi bị lật qua lại.
• Cho ăn nước đường. Đường làm loãng chất lượng mật, thu hút kiến và ong cướp, trong khi điều đàn thiếu là chúa chứ không phải thức ăn.
• Xịt thuốc quanh thùng để đuổi kiến hay ruồi khi đàn yếu. Thuốc ảnh hưởng chính đàn ong và hoa quanh đó.
• Bắt tổ hoang về bù. Không bắt tổ ong dú trong rừng hay trong hốc cây; vừa hại đàn tự nhiên vừa ít khi giữ được.

Đàn tự sửa chữa thế nào

Ong dú nuôi con trong các ô sáp được đổ sẵn thức ăn rồi đóng lại. Khi chúa mất, các ô đã đóng vẫn nở dần, nên đàn còn một khoảng thời gian để xoay xở. Trong lúc ấy, ong thợ có thể nuôi ra chúa mới từ những ô lớn hơn, thường thấy ở rìa khối bánh nhộng. Chúa tơ ra đời phải bay ra ngoài giao phối vào ngày nắng ráo, rồi mới quay về bắt đầu đẻ.

Quá trình này cần ba thứ: ô nhộng còn đủ non, đủ quân để nuôi, và nguồn hoa quanh vườn. Hai thứ đầu nằm trong thùng; thứ ba là việc người nuôi có thể giúp mà không phải đụng vào đàn.

Cái thang can thiệp, từ nhẹ tới nặng

Phần lớn các ca chỉ cần dừng ở bậc 2 và 3. Chuyện trồng thêm hoa quanh vườn có trong chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Lần mở thùng duy nhất: xem gì cho đủ

Nếu phải mở, chọn buổi sáng nắng nhẹ, không gió. Nhấc nắp, nhìn thẳng xuống khối bánh nhộng mà không lật bánh.

1. Tìm lớp ô mới sáng màu ở trên cùng. Có lớp này nghĩa là đàn vẫn đang có chúa đẻ.
2. Tìm ô to hơn hẳn ở rìa bánh. Có thì đóng thùng ngay, đàn đang tự gây chúa.
3. Nhìn bầu mật, bầu phấn. Còn đầy thì đàn đủ sức chờ.

Đóng nắp lại, ghi lại ngày mở, và hẹn lần xem tiếp theo sau ít nhất hai tuần.

Khi phải ghép bánh nhộng

Ghép bánh là cách can thiệp gần tự nhiên nhất: đàn nhận lại thứ nó vốn tự làm được, chỉ là từ một đàn khác. Cắt một miếng bánh nhộng có ô chúa từ đàn khoẻ, đặt sát khối bánh của đàn mất chúa, thao tác trong vài phút. Đàn cho cũng cần được đóng lại cẩn thận để không bị hở. Các bài cơ bản về thao tác thùng ở mục Kỹ thuật nuôi.

Có một đàn khoẻ bên cạnh là cách phòng tốt nhất

Người nuôi thuận tự nhiên thường không cố cứu bằng mọi giá, mà giữ đủ số đàn để đàn này đỡ cho đàn kia. Nếu đang muốn có thêm một đàn khoẻ làm chỗ dựa, có thể xem tổ ong dú giống của trại Ong Quý, nơi cũng có mật ong dú và đồ từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn tận mắt xem một khối bánh nhộng có ô chúa trông thế nào thì có thể ghé tour thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp