Chở tổ ong dú về vườn không khói, không hóa chất

Có người khuyên hun khói cho ong lả đi rồi hãy đóng thùng. Có người bảo xịt chút nước đường cho ong bận ăn, khỏi bay. Lại có người truyền nhau đủ thứ cách cho ong «ngủ» trước khi chở. Với ong dú, gần như tất cả những mẹo đó đều thừa, và nhiều cái còn hại. Ong dú không có ngòi đốt, không cần làm cho nó hiền đi. Thứ duy nhất cần là chọn đúng lúc đàn tự yên.

Bài này đi theo cách nuôi thuận tự nhiên: để chính nhịp sinh hoạt của ong làm phần việc khó nhất, người chỉ lo phần còn lại.

Những can thiệp thường gặp và vì sao nên bỏ

Để ong tự yên: chọn đúng giờ

Ong dú làm việc theo ánh sáng. Chiều xuống, ong thợ đi kiếm ăn lục tục về tổ; khi trời tối hẳn, gần như cả đàn đã ở trong, hoạt động chậm lại. Đó là lúc bịt cửa tổ mà không cần làm gì khác. Một miếng lưới mùng hay nhúm bông gòn chặn nhẹ ở cửa là xong, không cần dỗ dành.

Nếu buộc phải chở ban ngày, hãy chọn sáng sớm trước khi ong ra đồng nhiều, và chấp nhận rằng sẽ có một ít ong ở lại. Đừng cố gom hết bằng cách hun khói hay đập vào thùng; số ong ở lại sẽ tự tìm đường sang tổ khác gần đó.

Đóng gói bằng những gì có sẵn trong vườn

Không cần vật liệu đặc biệt. Cách đơn giản nhất:

1. Để tổ nằm yên trong khúc gỗ hoặc thùng mà nó đang sống; chỉ buộc chặt nắp bằng dây chuối khô, dây lạt hoặc dây vải.
2. Đặt vào một cái sọt tre, lót lá chuối khô hoặc rơm quanh đáy và bốn mặt để giảm xóc.
3. Phủ lên trên một tàu lá chuối tươi hoặc chiếc nón lá để che nắng, vẫn để gió lùa qua.
4. Giữ thùng đứng thẳng theo đúng chiều đàn đang xây tổ.

Những thứ mộc mạc này có ưu điểm: thoáng, mềm, không mùi lạ. Ong dú rất nhạy với mùi, một thùng xốp mới hay túi ni lông nồng mùi nhựa cũng đủ làm đàn khó chịu.

Tới vườn: lùi lại một bước

Chọn chỗ đặt có bóng cây buổi chiều, gần nguồn hoa tự nhiên như vườn cây ăn trái, hàng rào bông trang, bụi cỏ hoa dại. Không cần dọn vườn cho sạch trơn; một khu vườn có nhiều tầng cây và cỏ hoa mới nuôi được ong lâu dài. Muốn biết vườn mình có hoa gì theo từng tháng, xem chuyên mục nguồn hoa theo mùa.

Đặt tổ xuống, gỡ lưới ngay, rồi đi chỗ khác. Ong sẽ bay ra quần trước cửa, ghi nhớ khung cảnh mới, và bắt đầu đi kiếm ăn. Nếu có bọng mật vỡ trong lúc chở, đàn tự hút lại và dọn sạch trong vài ngày; người mở thùng lau chùi chỉ làm đàn thêm xáo trộn. Việc duy nhất nên làm là kê chân thùng cao và quét sạch chân kệ để kiến không bò lên theo mùi mật.

Trong bảy ngày đầu, chỉ quan sát và ghi lại: ngày nào thấy ong mang phấn, màu phấn gì, cửa tổ có được trát lại keo không. Ghi chép kiểu này rất có ích khi đọc lại sau một mùa; chuyên mục nhật ký trại có cách ghi gọn.

Học từ người đã làm

Cách thuận tự nhiên nghe đơn giản, nhưng nhìn tận mắt một lần sẽ dễ hơn đọc mười bài. Ai muốn xem cách bịt cửa tổ lúc tối, buộc thùng, đặt tổ ở vườn mà không dùng khói hay hóa chất có thể đăng ký học thực hành tại trại Ong Quý. Trại ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; xem thêm tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp