Che thùng ong dú bằng bóng cây: cách nuôi thuận tự nhiên

Ngoài tự nhiên, đàn ong dú làm tổ trong hốc cây, khe đá, bụi tre. Chẳng có ai dựng mái cho chúng; bóng tán, lớp vỏ cây dày và vị trí khuất gió đã làm việc đó. Người nuôi theo hướng thuận tự nhiên thường muốn bắt chước lại điều này: để cây cối trong vườn che cho thùng, chỉ thêm vật liệu nhân tạo ở chỗ thật cần.

Cách này mát, rẻ và đẹp. Nhưng bóng cây là thứ sống, thay đổi theo mùa, có lúc rụng lá, có lúc nhỏ nước, có cành gãy. Muốn dùng được nó thì phải hiểu nó.

Đi theo đường nắng trước khi chọn gốc cây

Đừng chọn chỗ đặt thùng vào một buổi chiều mát rồi kết luận. Hãy quan sát cùng một gốc cây vào ba thời điểm: sáng sớm, giữa trưa và khoảng ba bốn giờ chiều. Chỗ hợp là chỗ mà:

• Buổi sáng có nắng chiếu tới cửa tổ, giúp đàn ra sớm.
• Từ trưa đến chiều thùng nằm trong bóng râm.
• Không có cành to chìa ngay trên nắp thùng.

Thường thì phía đông hoặc đông nam của một tán cây vừa phải đáp ứng được cả ba. Nhớ rằng đường nắng mùa khô và mùa mưa không giống nhau, nên một chỗ râm tháng này có thể bị nắng rọi vài tháng sau.

Cây nào che tốt, cây nào nên tránh

Một lưu ý quan trọng với người nuôi không can thiệp: ong dú bay kiếm ăn quanh khu đặt thùng, nên mọi cây trong vùng đó nên được chăm theo cách không phun thuốc. Đặt thùng dưới gốc cây vừa phun thuốc là tự đưa đàn vào chỗ độc. Danh sách cây vừa cho bóng vừa cho hoa có ở chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Những cái bẫy của bóng cây

Nước nhỏ giọt sau mưa

Tạnh mưa rồi mà tán lá vẫn nhỏ nước rất lâu, rơi đều một chỗ trên nắp thùng. Lâu ngày nắp mục, nước thấm vào trong.

Cành gãy

Mùa giông, cành khô hoặc cành già gãy rơi thẳng xuống thùng. Trước mùa mưa nên nhìn lên tán, cắt bỏ cành chết phía trên khu đặt thùng.

Cành chạm thùng

Cành cây hay dây leo chạm vào thùng là đường cho kiến và các loài bò sát tiếp cận cửa tổ. Giữ khoảng hở giữa tán và thùng.

Bóng quá rậm

Rậm quá thì thùng ẩm, lâu khô, sáng không có nắng. Mát không có nghĩa là tốt.

Thuận tự nhiên không có nghĩa là bỏ mặc

Bóng cây giải quyết được chuyện nắng, không giải quyết được chuyện mưa. Một tấm che nhỏ, nhẹ, đặt hở trên nắp thùng và nhô rộng về phía cửa tổ vẫn là cần thiết, nhất là ở Đông Nam Bộ nơi mùa mưa kéo dài nhiều tháng. Có thể dùng vật liệu tự nhiên như tấm gỗ cũ, ngói vỡ còn tốt, miễn là không quét sơn hay hóa chất. Thùng vẫn nên kê cao khỏi đất và chân giá có cách chặn kiến.

Quan sát thường xuyên là phần còn lại. Nếu chiều thấy ong tụ đông ở cửa tổ như đang quạt, bóng cây chỗ đó đã không còn đủ. Những ghi chép như vậy rất có ích khi xem lại ở Nhật ký trại.

Bắt đầu với một đàn khỏe và một khu vườn sạch

Người nuôi thuận tự nhiên thường không muốn bắt tổ ngoài rừng, vì làm vậy là lấy đi đàn ong của chính hệ sinh thái mình đang muốn giữ. Cách bền hơn là nhận tổ giống đã nuôi trong thùng rồi nhân đàn bằng cách tách. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm làm từ sáp ong dú. Nếu muốn thấy tận mắt một khu đặt thùng dưới tán cây trông ra sao, có thể ghé tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp