Chọn chỗ đặt thùng ong dú thuận tự nhiên, ít can thiệp

Nuôi ong dú theo hướng thuận tự nhiên không có nghĩa là đặt thùng xuống rồi bỏ đó. Nó có nghĩa là bỏ công lúc đầu để chọn đúng chỗ, để về sau người nuôi gần như không phải can thiệp: không phải che chắn thêm, không phải cho ăn, không phải mở thùng liên tục để xem đàn có ổn không. Chỗ đặt càng hợp thì bàn tay người càng ít phải đụng vào.

Cách tốt nhất để biết chỗ nào hợp là quan sát chính ong dú ngoài tự nhiên, rồi tìm trong vườn mình một chỗ có điều kiện giống như vậy.

Ong dú tự chọn chỗ như thế nào

Ai để ý sẽ thấy đàn ong dú sống tự nhiên thường làm tổ trong hốc thân cây, khe tường gạch cũ, ống tre bỏ quên. Những chỗ đó có vài điểm chung:

• Khô ráo bên trong, nước mưa không chảy vào được.
• Nằm cao hơn mặt đất, ít bị ngập và ít đường cho kiến.
• Cửa vào nhỏ, dễ giữ, thường được ong đắp thêm một ống sáp và keo.
• Phía trước cửa thoáng, ong bay ra vào không bị vướng.
• Vách dày, giữ nhiệt ổn định, không quá nóng khi nắng gắt.

Đó là những điều kiện ong đã tự chọn qua rất nhiều thế hệ. Học theo nó thì đỡ phải đoán. Lưu ý: quan sát để học, không đục tổ hoang mang về; nhân đàn đúng cách là tách từ đàn đang nuôi.

Thay đồ nhân tạo bằng cây trong vườn

Cây che không cần to. Một bụi chuối, một cây ăn trái tán vừa, một giàn leo đặt đúng hướng tây của thùng là đủ chắn nắng chiều. Tránh đặt dưới tán quá rậm: ẩm, tối, ong ra muộn.

Vườn nhiều tầng, đàn tự đủ ăn

Đàn ong dú bay kiếm ăn không xa như ong mật, nên những gì nở hoa quanh thùng quyết định đàn có sống tự lập được không. Vườn thuận tự nhiên thường có nhiều tầng: cây ăn trái làm tầng cao, cây bụi và rau gia vị ở tầng giữa, hoa dại và cỏ ở tầng thấp. Mỗi tầng ra hoa vào một lúc khác nhau nên hiếm khi đàn bị đói hẳn. Đặt thùng ở giữa vườn như vậy hơn hẳn đặt ở mép một bãi trống chỉ có một loại cây. Gợi ý những loài ra hoa nối nhau có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Khi hàng xóm còn phun thuốc

Ở nhiều vùng Đông Nam Bộ, vườn mình không phun nhưng vườn xung quanh vẫn phun. Ong không biết ranh giới đất. Cách giảm rủi ro là đặt thùng ở góc vườn xa ranh với vườn đang phun nhất, và trồng một dải cây cao, rậm dọc ranh đó làm vùng đệm. Dải cây vừa cản bớt thuốc bay theo gió, vừa giữ ong kiếm ăn bên trong vườn mình. Nếu được, hỏi trước lịch phun của hàng xóm; những hôm phun lớn có thể che cửa tổ từ sáng sớm, mở lại khi thuốc đã lắng.

Những rủi ro khác từ thiên địch và môi trường có ở mục Rủi ro & thiên địch.

Đặt sao cho nhìn mà không phải mở

Nguyên tắc ít can thiệp chỉ làm được nếu người nuôi đọc được tình trạng đàn từ bên ngoài. Hãy đặt thùng ở chỗ đi ngang hằng ngày và đứng cách vài bước vẫn thấy rõ cửa tổ. Ong ra vào đều, có ong mang phấn về, ống cửa được đắp gọn là đàn đang ổn. Cửa vắng bất thường, có kiến bò quanh, có ong chết rơi trước cửa thì mới cần mở ra xem. Nhờ vậy có khi cả mùa chỉ phải mở thùng vài lần.

Bắt đầu với đàn giống và cách nuôi đúng

Một đàn khoẻ đặt đúng chỗ thì tự lo được phần lớn việc của nó. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi theo hướng tách đàn, không bắt tổ rừng, và có tổ ong dú giống, mật ong dú, đồ từ sáp ong dú; xem tại ongquy.com. Ai muốn xem tận nơi cách bố trí thùng trong vườn có thể đăng ký tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp