Đàn ong dú mới vào vườn: 2 tuần thuận tự nhiên

Có một cách đón đàn ong dú mới mà người theo lối nuôi thuận tự nhiên hay dùng: kê một cái ghế đẩu cách tổ vài bước, mỗi sáng ngồi đó chừng mười lăm phút, và không làm gì thêm. Nghe thì có vẻ lười, nhưng chính khoảng ngồi yên ấy dạy người nuôi đọc được đàn ong tốt hơn mọi lần mở nắp.

Đàn mới chuyển về vườn đang phải làm ba việc cùng lúc: hồi lại sau chuyến đi, vẽ lại bản đồ quanh tổ, và tìm nguồn hoa. Việc của người nuôi trong tuần đầu là không cản ba việc đó.

Đặt tổ vào vườn: chọn chỗ đàn sẽ chọn

Ngoài tự nhiên, ong dú làm tổ trong hốc cây, khe đá, nơi có bóng mát, khô ráo, ít bị lay động. Chỗ đặt thùng trong vườn nên bắt chước điều đó: dưới tán một cây lớn cho nắng sớm lọt qua, tránh nắng gắt buổi chiều, không nằm trên lối đi của người hay gia súc.

Đặt xong thì gỡ nút cửa tổ luôn. Đừng để tới tối hay sáng hôm sau mới mở. Rồi lùi ra, để những con ong đầu tiên tự ra lượn vòng trước cửa — đó là cách chúng ghi nhớ cái cây, cái giá, hàng rào quanh nhà mới. Khi đã ghi nhớ, đừng dời thùng đi đâu nữa.

Đọc cửa tổ bằng ba giác quan

Nhìn

Buổi sáng nắng lên, nhìn xem ong ra rồi bay thẳng đi hay chỉ lượn quanh. Vài hôm sau, để ý chân sau của ong về: cục phấn màu vàng, cam, trắng nghĩa là chúng đã tìm được hoa. Màu phấn thay đổi theo ngày cũng cho biết quanh vườn đang có loại hoa nào nở.

Nghe

Ong dú không ồn như ong mật. Áp tai gần thùng vào buổi trưa sẽ nghe tiếng rì rầm nhỏ đều. Tiếng im bặt kéo dài nhiều ngày, hoặc tiếng ồn bất thường kèm ong túa ra cửa, là lúc cần để ý kỹ hơn.

Ngửi

Quanh tổ khỏe có mùi nhựa cây thơm nhẹ, mùi keo và sáp. Mùi chua nồng như giấm, hoặc mùi ẩm mốc, thường đi kèm vỡ bầu mật hay thùng bị thấm nước.

Điều mình muốn làm và điều đàn thật sự cần

Người yêu ong hay muốn giúp. Nhưng trong tuần đầu, phần lớn những việc giúp ấy lại là gánh nặng.

Vườn hữu cơ là bạn đồng hành của tổ mới

Đàn mới có vùng kiếm ăn hẹp, phần lớn quanh tổ. Vì vậy hai tuần đầu là lúc vườn quanh tổ phải sạch nhất. Ngưng mọi lần phun thuốc trừ sâu, thuốc cỏ trong vùng ong bay. Nếu cần trị sâu cho cây, chọn cách bắt tay, bẫy, hoặc làm vào lúc chiều tối khi ong đã về tổ, và tránh phun lên hoa.

Để một dải cỏ hoa dại như cúc dại, mắc cỡ, rau má ra hoa ven hàng rào. Những cây này nở quanh năm, ít công chăm và nuôi ong rất tốt. Muốn biết vườn mình có thể trồng thêm gì cho từng mùa, xem mục Nguồn hoa theo mùa.

Khi nào thì can thiệp

Thuận tự nhiên không có nghĩa là bỏ mặc. Có ba trường hợp nên ra tay ngay:

1. Kiến đã bò thành hàng lên giá: chặn đường, thay nước ở bát chân giá, cắt cành chạm thùng.
2. Mật rỉ ra ngoài thùng: lau sạch phía ngoài, kiểm mái che, báo người bán tổ.
3. Ong chết nhiều trước cửa, xác tăng mỗi ngày: chụp ảnh, ghi lại và hỏi người có kinh nghiệm.

Qua hai tuần, nếu ong ra vào đều và mang phấn về, đàn đã nhận vườn làm nhà. Những ghi chép mỗi sáng ngồi ghế đẩu có thể chép lại thành nhật ký; mục Nhật ký trại có nhiều cách ghi gọn để theo dõi qua các mùa.

Muốn bắt đầu bằng một tổ thuận tự nhiên

Nếu chưa có đàn, nên nhận tổ giống đã tách từ trại chứ không ra rừng bắt tổ hoang — bắt tổ là phá một đàn đang sống, trái với chính tinh thần nuôi thuận tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Ai muốn ngồi xem một tổ đang sống trước khi tự nuôi có thể ghé qua buổi tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp