Nuôi ong dú không can thiệp: khi nào được cho ăn

Ai chọn nuôi ong dú theo lối không can thiệp thường có một nguyên tắc ngầm: ong tự lo, mình chỉ giữ cho tổ yên. Rồi tới một ngày mở thùng ra thấy kho trống trơn, ong bò chậm chạp, lòng lại phân vân. Cho ăn thì sợ phá nguyên tắc. Không cho thì sợ mất đàn. Bài này không trả lời bằng có hay không, mà đưa ra một cái thang: những việc nên làm trước, theo thứ tự can thiệp ít đến nhiều, và cho ăn đứng ở bậc cuối cùng.

Đàn trông như đói chưa chắc là đói

Rất nhiều lần người nuôi muốn cho ăn trong khi đàn đang gặp một chuyện khác. Trước khi làm gì, hãy đối chiếu:

Nếu thủ phạm là thiên địch hay tổ ẩm, cho ăn không giải quyết gì mà còn thêm mùi ngọt hút kiến. Mục Rủi ro & thiên địch có cách nhận diện các nguyên nhân này.

Cái thang can thiệp: từ nhẹ đến nặng

Khi đã chắc là đàn thiếu ăn, hãy đi lần lượt từ bậc thấp. Nhiều khi dừng ở bậc hai, bậc ba là đủ.

1. Quan sát thêm vài ngày. Một đợt thời tiết xấu qua đi, đàn có thể tự hồi lại. Ghi lại, đừng vội.
2. Giảm bớt gánh nặng cho đàn. Che mát thùng khỏi nắng chiều, chắn mưa tạt, chèn khe hở để đàn không tốn sức giữ nhiệt và giữ cửa.
3. Ngưng mọi việc lấy ra. Không thu mật, không tách đàn trong giai đoạn này. Đàn cần giữ từng giọt dự trữ.
4. Mang hoa lại gần. Để bờ cỏ trổ bông, đừng phát quang; gieo những cây ra hoa nhanh, giữ lại cây dại có hoa quanh thùng.
5. Dời thùng tới chỗ có hoa. Dời vào ban đêm khi ong đã về hết, đóng cửa tổ, dời đủ xa để ong không bay về chỗ cũ.
6. Cho ăn tối thiểu. Chỉ khi các bậc trên không kịp, đàn đang có nguy cơ sụp.

Bậc cuối: cho ăn theo tinh thần không can thiệp

Đã phải cho ăn thì làm sao cho dấu tay mình nhẹ nhất:

• Thứ gần tự nhiên nhất: mật ong dú, ưu tiên mật của chính đàn đã thu trước đó hoặc của đàn khoẻ trong vườn, pha loãng với nước sạch đun sôi để nguội. Nước đường trắng pha loãng chỉ là phương án sau.
• Vừa đủ cầm cự: lượng nhỏ đặt trong thùng, cạnh tổ, có chỗ cho ong đậu.
• Dừng sớm: thấy ong mang phấn về chân là dừng, không chờ bầu mật đầy lại. Phần làm đầy kho là việc của đàn.
• Không pha thêm gì: không thuốc, không vitamin, không hương liệu. Hướng nuôi không hoá chất bắt đầu từ chính khay thức ăn.

Điều cần thành thật với chính mình

Nếu năm nào cũng phải đi tới bậc cuối, nghĩa là chỗ đặt thùng không hợp với đàn. Lúc đó, kiên trì cho ăn là đi ngược hướng không can thiệp thật sự, vì mình đang nuôi đàn bằng tay thay vì bằng hoa. Hãy đổi chỗ, trồng lại nguồn hoa, hoặc giảm số thùng cho vừa sức vùng hoa. Nhật ký mùa của nhiều người nuôi trong mục Nhật ký trại cho thấy rõ điều này qua từng năm.

Và một điều nữa: đàn đang được cho ăn thì không thu mật. Mật thu lúc đó không còn là sản phẩm của hoa, bán ra hay biếu đi đều không đúng với tinh thần nuôi sạch.

Bắt đầu đúng từ tổ giống

Muốn ít phải can thiệp, hãy bắt đầu với đàn khoẻ, quen thuần, nhân bằng tách chứ không bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi theo hướng đó: có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú thu từ đàn tự kiếm ăn, và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Ai muốn tận mắt xem một trại để đàn tự lo ra sao có thể ghé trại học thực hành.

Câu hỏi thường gặp