Lịch hoa vườn đa canh nuôi ong dú thuận tự nhiên

Một khu vườn đa canh nhìn từ trên xuống giống như nhiều tầng chồng lên nhau: tán cây ăn trái phía trên, hàng rào và cây bụi ở giữa, rau màu với cỏ dại sát mặt đất. Mỗi tầng ra hoa vào một kiểu thời điểm khác nhau. Nuôi ong dú theo hướng thuận tự nhiên là để cho các tầng đó tự nối nhau, thay vì đi tìm cách cho ong ăn thêm hay chở đàn đi theo mùa hoa.

Cách nghĩ này khác với lối nuôi lấy sản lượng. Ở đây, lịch hoa không phải để ép đàn lên nhanh, mà để biết vườn mình đang hở chỗ nào và lấp chỗ đó bằng cây, không bằng can thiệp vào tổ.

Ba tầng hoa trong một khu vườn đa canh

Vườn chỉ có tầng cao thì ong được những đợt no rồi đói. Vườn đủ ba tầng thì giữa các đợt hoa cây ăn trái vẫn có thứ để ăn.

Đừng dọn sạch tầng mặt đất

Nhiều vườn phát cỏ trắng gốc hoặc xịt thuốc diệt cỏ cho sạch. Với ong dú, đó là xoá mất một tầng hoa. Cỏ dại như xuyến chi, cỏ hôi, rau dền dại ra hoa nhỏ, liên tục, đúng cỡ con ong dú bé xíu ghé vào được. Không phải để cả vườn thành rừng cỏ; chỉ cần để lại những dải không phát ở bờ lô, quanh gốc cây lớn, mép mương.

Rau trong vườn cũng vậy. Để vài bụi húng, tía tô, cải, ngò già lại cho ra bông thay vì nhổ hết. Một luống rau trổ bông góc vườn có khi nuôi đàn qua một quãng hở dài hơn cả một cây ăn trái lớn.

Nhìn đàn từ bên ngoài để biết vườn đang thiếu gì

Nuôi không can thiệp nghĩa là hạn chế mở thùng tối đa. Muốn biết vườn đang cho đàn ăn thế nào thì quan sát từ ngoài:

• Cửa tổ buổi sáng nhộn nhịp, ong về có cục phấn ở chân: vườn đang có hoa.
• Ong ra vào thưa, ít phấn, nhiều con đứng quanh cửa: vườn đang hở.
• Ong bám vào trái chín, nước ngọt rơi vãi, thùng rác: nguồn hoa đang thiếu, ong đi tìm thứ thay thế.
• Kiến lảng vảng quanh chân thùng nhiều hơn thường lệ: thường đi kèm quãng thiếu ăn ngoài tự nhiên.

Ghi lại những quãng thấy dấu hiệu hở, kèm tên cây vừa tàn hoặc chưa tới mùa. Sau một năm là có lịch hoa của chính khu vườn, không cần sách vở nào.

Lấp chỗ trống bằng cây, không bằng can thiệp

Khi đã biết vườn hở vào quãng nào, ví dụ cuối mùa khô sau khi cây ăn trái đậu trái xong, thì tìm cây ra hoa đúng quãng đó để trồng xen. Vài hướng thường làm:

1. Thêm cây bụi ra hoa rải rác dọc hàng rào, ưu tiên cây địa phương dễ sống.
2. Gieo đậu hoặc cây họ đậu che phủ đất ở lô trống; vừa giữ ẩm đất vừa có hoa.
3. Trồng gối vụ rau thơm để lúc nào cũng có một luống đang trổ bông.
4. Giữ một khoảng đất có nước tưới trong mùa khô, cỏ và rau ở đó sẽ còn hoa khi chỗ khác đã cháy.

Cách này chậm, phải vài mùa mới thấy. Nhưng một khi vườn đủ tầng, đàn ong dú tự đứng vững mà người nuôi gần như không phải đụng tay. Các bài về việc chăm đàn theo lối nhẹ tay có ở mục Kỹ thuật nuôi; chuyện kiến, thằn lằn và các mối đe doạ khác ở mục Rủi ro & thiên địch.

Thuốc phun ở vườn bên cạnh

Vườn mình không phun nhưng vườn kế bên phun thì đàn vẫn dính, vì ong không biết ranh giới. Khoảng thời gian cây ăn trái ra hoa thường cũng là lúc nhiều vườn phun thuốc. Cách thuận tự nhiên nhất là nói chuyện với hàng xóm, xin họ báo trước, và trồng một dải cây bụi dày làm vách ngăn ở ranh vườn để giảm thuốc bay sang.

Bắt đầu với một tổ khoẻ

Vườn đa canh là chỗ rất hợp để nuôi ong dú, và ong dú lại giúp đậu trái tốt hơn cho cây ăn trái. Muốn bắt đầu thì nên có một tổ giống khoẻ, tách từ đàn nuôi chứ không bắt từ rừng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Muốn xem tận mắt một khu vườn nuôi ong dú đang chạy thì có tour tham quan tại trại.

Câu hỏi thường gặp