Khi nào nên thu mật ong dú: để đàn tự cho biết

Có một câu hỏi người nuôi ong dú theo lối thuận tự nhiên nên đặt ra trước câu khi nào thu mật: mật này có thật là dư không? Đàn ong dú không làm mật cho người. Chúng tích mật để nuôi ấu trùng, để sống qua những tuần mưa dầm và quãng hoa thưa. Phần người lấy được, nếu lấy đúng, chỉ là phần vượt quá nhu cầu đó.

Cách nuôi ở Ong Xanh không cho ăn nước đường, không ép đàn bằng cách lấy cạn rồi bù. Vì thế việc chọn thời điểm thu không dựa vào kế hoạch sản lượng, mà dựa vào việc đọc đàn. Nghe thì chậm, nhưng đàn sống lâu năm hơn và mật giữ đúng vị của hoa quanh vườn.

Đàn nói gì khi nó đang dư

Không cần dụng cụ đo. Một vài buổi sáng ngồi nhìn thùng, cộng với một lần mở nắp nhẹ tay, đã đủ để biết.

Khi cột bên trái chiếm phần lớn, đàn đang thật sự dư. Khi một ô bên phải còn hiện rõ, chờ thêm.

Đi theo nhịp hoa, không theo nhịp tiêu thụ

Ở miền Nam, mùa mưa là lúc cây cối ra hoa nhiều và đàn tích kho. Cuối mùa khô, cỏ cháy, hoa vườn thưa, đàn ăn dần phần đã để dành. Người nuôi thuận tự nhiên đặt đợt thu vào lúc đàn vừa đi qua một mùa hoa tốt, mật đã kịp chín, và trước mặt vẫn còn thời gian để đàn tích lại trước mùa khó.

Ngược lại, lúc cần mật nhất để bán hay để biếu Tết lại thường rơi vào mùa khô. Đó chính là chỗ mâu thuẫn. Cách giải là để dành mật đã thu từ mùa mưa trong ngăn mát, chứ không mở thùng vào mùa khô. Đọc thêm về nhịp hoa trong mục Nguồn hoa theo mùa.

Lấy bao nhiêu thì vừa

Không có con số áp cho mọi đàn. Có vài nguyên tắc ước lượng thận trọng:

• Chỉ lấy bọng ở rìa ngoài, bọng nằm xa khu ấu trùng.
• Số bọng để lại phải nhiều hơn rõ rệt số bọng lấy đi.
• Một lần chỉ lấy một ít, nếu đàn vẫn dư thì vài tuần sau quay lại, không lấy một lần cho xong.
• Không phá lớp vỏ bao tổ hay cột nhựa đàn đã dựng, chỉ tách đúng bọng định lấy.

Vì sao không thu rồi bù bằng đường

Lấy sạch mật rồi đổ nước đường vào cho đàn sống là cách làm khiến nhiều người tưởng đàn vẫn ổn. Có ba hệ quả. Mật lần sau lẫn đường, mất vị chua thanh đặc trưng của mật ong dú. Đàn quen bị nuôi bằng thức ăn nghèo, sức chống chịu giảm. Và nước đường đặt ngoài thường hút kiến, ruồi đến chính cái tổ đang yếu. Nuôi thuận tự nhiên chọn cách chịu thu ít đi để khỏi phải bù.

Những năm nên để nguyên

• Năm đàn vừa được tách ra để nhân đàn: đàn con cần cả mùa để đứng vững.
• Năm mưa đến quá muộn hay mùa hoa hỏng: đàn không đủ kho.
• Đàn vừa bị kiến, ruồi lính đen hay thằn lằn quấy: kho mật là vốn để hồi lại.

Không thu một năm không làm mất gì. Đàn giữ được sức, năm sau thường dày hơn. Các tình huống thiên địch có trong mục Rủi ro & thiên địch.

Cần mật mà đàn nhà chưa dư

Người nuôi theo lối này thường có lúc thiếu mật dùng trong nhà vì chịu để lại cho đàn. Khi đó, có thể tìm đến trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh), nơi có mật ong dú, tổ giống, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Ai muốn xem tận mắt một đàn đang dư trông thế nào trước khi tự mở thùng nhà mình có thể đi một buổi tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp