Thu mật ong dú thuận tự nhiên: để đàn báo khi nào đủ

Có một câu hay nghe trong giới nuôi ong dú theo lối tự nhiên: năm không thu cũng là một kiểu thu. Nghe như nói chơi, nhưng đúng. Đàn được để nguyên kho mật qua một năm khó sẽ vào năm sau với nhiều quân hơn, và chính nó sẽ cho ra phần dư lớn hơn. Nuôi thuận tự nhiên là chấp nhận nhịp của đàn thay vì bắt đàn theo nhịp của người.

Bài này không đưa ra con số. Thay vào đó là cách đọc những tín hiệu mà đàn ong tự phát ra khi nó thật sự có thừa.

Đàn ong dú tự báo hiệu thế nào

Đàn khoẻ, nguồn hoa tốt, sẽ để lại những dấu vết khá rõ ngay cả khi không mở nắp:

• Cửa tổ đông và đều từ sáng tới trưa, nhiều con mang phấn vàng ở chân sau.
• Ong xây thêm keo, ống cửa dài và chắc hơn.
• Thùng nặng tay hơn khi nhấc nhẹ một đầu so với lần trước.

Khi mở ra thì thấy bầu mật mới đã lấn sang khoảng trống, có khi xây sát nắp thùng. Đó là lúc đàn đang nói «chỗ này hết rồi». Ngược lại, nếu bầu mật chỉ bám một phía, khoảng trống còn nhiều, đàn chưa cần ai giúp bớt kho.

Dấu hiệu nên thu và dấu hiệu nên chờ

Vì sao không thu lắt nhắt

Người mới hay mở thùng thường xuyên để «lấy chút mật ăn thử». Với ong dú, mỗi lần mở nắp là một lần làm rách lớp keo bịt khe, lộ mùi mật ra ngoài và gọi kiến, ruồi tới. Đàn phải dồn sức hàn lại. Gộp lại cả mùa, sức đàn bỏ ra để vá thùng có khi còn tốn hơn phần mật bị lấy.

Cách thuận tự nhiên là đợi tới khi đàn báo thùng chật, rồi thu một lần gọn, xong để yên lâu. Lịch kiểm tra định kỳ vẫn cần, nhưng chủ yếu nhìn ở cửa tổ và nhấc thử độ nặng, ít khi phải mở. Mục Kỹ thuật nuôi có hướng dẫn cách kiểm tra đàn mà không phá nắp.

Lần thu gọn trông như thế nào

1. Chọn ngày nắng, ong đi làm nhiều, khoảng giữa buổi sáng.
2. Gỡ nắp chậm, để đàn tự lùi vào trong.
3. Chỉ cắt những bầu mật tràn ra vùng trống hoặc chạm nắp. Bầu nào nằm sát vùng ấu trùng thì để lại, dù đầy.
4. Không rửa, không xịt gì vào thùng. Mật rỉ thì lau bằng khăn sạch, khô.
5. Đậy nắp, ấn lại khít. Từ đó tới cuối mùa hạn chế mở.

Mật lấy ra lọc qua vải sạch, cho vào hũ thuỷ tinh đậy kín và để ngăn mát. Mật ong dú vốn chua thanh, loãng, nhiều nước, để ngoài dễ lên men. Đó là tính chất của mật ong dú, không cần cô đặc hay pha thêm gì.

Không bù bằng đường

Lối nuôi can thiệp hay lấy mật xong rồi cho ăn nước đường để đàn «khỏi đói». Lối tự nhiên không làm vậy, vì hai lẽ. Một, đường thay cho mật hoa thì đàn thiếu những thứ có trong mật hoa và phấn. Hai, phần đường đó sẽ lẫn vào bầu mật lần sau, mật thu ra không còn là mật hoa thật. Cách đúng là đừng lấy tới mức đàn phải nhờ người cho ăn. Chỉ cho ăn khi đàn thật sự gặp nạn, và lần thu kế tiếp phải lùi xa.

Muốn có mật mà không vắt đàn

Nuôi ít tổ theo lối tự nhiên thì phần mật thu được không nhiều, và có năm gần như không có. Nếu cần thêm mật cho nhà hay để biếu, có thể tìm tới trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi có mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú và tổ giống cho ai muốn nuôi thêm vài thùng. Ai muốn tận mắt xem đàn được nuôi để yên ra sao có thể đặt tour tham quan trại. Nhân đàn bằng cách tách thay vì lấy mật nhiều hơn, là cách lối tự nhiên mở rộng mà không làm khổ đàn.

Câu hỏi thường gặp