Thu mật xong đàn ong dú yếu: để vườn giúp đàn hồi

Ong dú sống tự lập trong hốc cây, khe đá từ rất lâu trước khi có người đặt thùng nuôi. Một đàn khoẻ tự biết tích bao nhiêu mật cho mùa thiếu, tự trám khe hở, tự đuổi kẻ lạ. Vì vậy khi đàn yếu đi sau một lần thu, câu hỏi đáng đặt ra là: mình đã can thiệp vào nhịp sống của đàn tới mức nào?

Theo cách nuôi thuận tự nhiên, thu mật là lần can thiệp lớn nhất trong năm. Làm đúng thì đàn gần như không nhận ra. Làm quá tay hay làm sai lúc, đàn phải trả giá bằng cả tháng hồi sức. Và phần hồi sức đó không nằm trong thùng, mà nằm ở khu vườn quanh thùng.

Ba câu hỏi trước khi mở nắp

Đàn có đang dư không?

Một đàn đang dư thường có cửa tổ đông, ong bay ra bay vào liên tục từ sáng sớm, và khi nhấc thùng thấy nặng tay hơn hẳn so với vài tháng trước. Nếu phải đắn đo, nghĩa là chưa dư.

Phía trước có hoa không?

Nhìn quanh vườn và vài trăm mét xung quanh. Nếu cây đang ra nụ, cỏ dại sắp trổ bông, đàn sẽ có nguồn bù lại. Nếu vườn sắp vào quãng nghỉ, hãy để mật lại cho đàn.

Lần trước thu là khi nào?

Thu dày làm đàn không bao giờ kịp tích lại đủ. Người nuôi theo hướng tự nhiên thường chỉ thu vài lần trong năm, có năm chỉ một lần, và chấp nhận có thùng cả năm không lấy giọt nào.

Can thiệp nhiều và thuận tự nhiên khác nhau ở đâu

Không cho ăn đường còn có một lý do nữa: mật ong dú quý ở chỗ là mật từ hoa thật. Đàn ăn đường thì mật thu sau đó không còn là mật hoa nguyên vẹn.

Vườn sau thu: chỗ đàn thật sự hồi sức

Đàn vừa mất một phần kho cần kiếm lại càng gần càng tốt. Một khu vườn nhiều tầng tán, nhiều loại cây nở lệch mùa nhau, là thứ giúp đàn hồi nhanh nhất mà không ai phải nhúng tay vào thùng.

• Hoa nhiều tầng: cỏ hoa sát đất, cây bụi ngang tầm người, cây ăn trái trên cao. Mỗi tầng nở một lúc khác nhau.
• Để lại cỏ dại có hoa: nhiều loại cỏ ven bờ ra bông nhỏ gần như quanh năm. Phát cỏ theo từng khoảnh, chừa một phần.
• Nguồn nước sạch: một chậu nước nông có vài hòn sỏi cho ong đậu uống, nhất là vào mùa nắng.
• Nhựa cây: ong dú cần nhựa để làm keo trám tổ. Vườn có cây tiết nhựa giúp đàn trám lại khe hở sau khi thu nhanh hơn.
• Bóng mát: thùng dưới tán cây có nắng sớm, mát chiều, đàn đỡ tốn sức chống nóng.

Muốn biết vùng mình có cây gì nở vào lúc nào, xem mục Nguồn hoa theo mùa.

Kẻ rình rập sau mỗi lần thu

Mùi mật lúc thu bay ra rất xa. Kiến, ruồi nhỏ, thằn lằn, cả những đàn ong dú khác đều có thể kéo tới. Thuận tự nhiên không có nghĩa là bỏ mặc: lau sạch mật vãi ngay, thu nhỏ cửa tổ trong vài hôm, đặt chén nước dưới chân. Còn thuốc diệt côn trùng thì không dùng, vì thứ giết được kiến cũng có thể hại chính đàn ong. Các loại thiên địch và cách phòng không cần hoá chất có ở mục Rủi ro và thiên địch.

Muốn có mật mà vẫn để đàn yên

Nuôi theo hướng tự nhiên thì mật nhà thường không nhiều, và đó là chuyện bình thường. Khi cần mật ong dú để dùng, làm quà, hay muốn tìm son dưỡng môi làm từ sáp ong dú, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi có cả tổ giống cho người muốn bắt đầu nuôi. Ai muốn xem tận mắt một trại để đàn sống giữa vườn và thu mật thế nào, có thể đăng ký tour tham quan, học thực hành.

Câu hỏi thường gặp