Làm lại vườn nuôi ong dú thuận tự nhiên: bớt gì, thêm gì

Nuôi ong dú theo hướng thuận tự nhiên nghe thì nhẹ nhàng, nhưng người mới bắt tay thường làm ngược: dọn vườn thật sạch, cắt cỏ trơn, mở tổ thường xuyên để «chăm», rồi bổ sung đủ thứ khi thấy đàn chậm lớn. Cái khó của hướng nuôi này không phải biết làm thêm gì, mà là biết bỏ bớt cái gì.

Nếu được làm lại khu vườn ong từ một mảnh đất trống, phần lớn thay đổi sẽ là những việc bớt đi, và một ít việc thêm vào cho đúng chỗ.

Những việc sẽ bớt đi

Bớt mở tổ

Mỗi lần mở nắp là một lần đàn mất hơi ấm, mất mùi tổ, và cửa mở cho ruồi, kiến. Người mới hay mở để xem cho yên tâm. Làm lại thì nên tập đọc đàn từ ngoài cửa tổ: ong ra vào đều, mang phấn về, cửa tổ sạch, không có xác ong rải rác, nghĩa là bên trong đang ổn. Chỉ mở khi cửa tổ cho thấy dấu hiệu lạ.

Bớt dọn vườn

Một khu vườn sạch theo kiểu cắt cỏ trơn, nhổ hết cây dại, đốt lá khô thực ra là một khu vườn nghèo hoa. Nhiều loài cỏ dại ra hoa nhỏ quanh năm, chính là bữa ăn của ong dú khi cây trồng chưa nở. Làm lại thì chừa những dải cỏ hoa ven lối đi, chỉ phát quang quanh chân kệ để kiến khó tiếp cận.

Bớt ép đàn theo lịch của mình

Thấy đàn đông là muốn tách, thấy tổ nặng là muốn lấy mật. Hướng thuận tự nhiên đặt câu hỏi ngược lại: đàn có thật sự dư sức không, mùa hoa còn kéo dài không. Mùa thiếu hoa, đàn tự co lại, đó là nhịp bình thường chứ không phải bệnh.

Những việc sẽ thêm vào

• Hàng rào cây bụi, cây thân gỗ: vừa che gió, vừa cho nhựa để ong làm keo, vừa tạo bóng chiều cho tổ.
• Cây hoa nối mùa: chọn vài nhóm cây nở vào các thời điểm khác nhau, để không có khoảng trống dài trong năm.
• Chỗ nước sạch: một chậu nước nông có đá hoặc cành nổi cho ong đậu, thay nước thường xuyên, đặt xa nơi người dùng hoá chất.
• Đất trống nhỏ có bóng: giữ mát quanh khu tổ thay vì lát xi măng hấp nhiệt.

Cách lên danh sách cây theo từng mùa có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

So sánh hai cách làm vườn ong

Cái giá của việc thuận tự nhiên

Nói cho đủ: giữ cỏ, giữ cây bụi thì vườn cũng có nhiều chỗ cho kiến, thằn lằn, nhện trú. Không dùng thuốc thì phải siêng tay hơn. Mỗi tuần nên đi một vòng kiểm chân kệ, xem có cành nào mới mọc chạm vào thùng, có đường kiến mới bò lên không. Sau mưa lớn chén nước dưới chân kệ có thể bị tràn hoặc lấp lá, cần dọn lại. Các thiên địch cụ thể và cách chặn không dùng hoá chất được viết ở mục Rủi ro & thiên địch.

Đổi lại, khu vườn có nhiều loài côn trùng thụ phấn khác, cây trồng đậu trái tốt hơn, và đàn ong có nguồn ăn đa dạng hơn theo năm.

Giống ong và sản phẩm theo cùng tinh thần

Khi bắt đầu một khu vườn kiểu này, nên chọn tổ giống đã nuôi trong thùng, nhân bằng cách tách, thay vì tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân từ đàn nhà, mật ong dú, cùng những món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Nếu muốn tận mắt thấy một khu nuôi bố trí cây, kệ, nguồn nước thế nào, có thể đăng ký tham quan trại trước khi tự làm.

Câu hỏi thường gặp