Ong dú theo mùa: nên làm gì, nên để yên gì

Có một kiểu nuôi ong dú mà phần lớn công sức nằm ở chỗ không làm gì. Không mở thùng xem mỗi tuần, không cho ăn đường, không phun gì quanh vườn, không thu mật tới giọt cuối. Đàn ong dú đã tự sống trong hốc cây hàng nghìn năm trước khi có người nuôi. Việc của người làm vườn theo hướng tự nhiên là chuẩn bị chỗ ở tốt, giữ vườn có hoa, rồi đứng ngoài nhìn.

Nhưng không can thiệp không có nghĩa là bỏ mặc. Mỗi mùa có vài việc nhỏ phải làm đúng lúc, và có những việc tưởng là chăm sóc mà thật ra làm hại đàn. Bài này chia mỗi mùa thành hai cột: nên làm và nên để yên. Ví dụ theo khí hậu Đông Nam Bộ, mùa mưa khoảng tháng 5 đến tháng 11, mùa khô khoảng tháng 12 đến tháng 4.

Vì sao ít đụng vào tổ lại tốt cho ong dú

Mỗi lần mở nắp thùng, đàn phải bỏ việc để sửa lại những chỗ bị xé, trám lại lớp keo, giữ nhiệt cho khu nhộng. Mở nhiều thì đàn tốn nhiều. Ong dú lại bịt kín khe hở rất kỹ bằng keo trộn sáp, nên mỗi lần mở là phá đi công sức đó. Phần lớn những gì cần biết về sức khoẻ của đàn có thể đọc từ bên ngoài: số ong ra vào cửa tổ, ong mang phấn về nhiều hay ít, có xác ong hay kiến quanh cửa không.

Mùa khô: giữ nước, giữ bóng, để đàn yên

Nên làm

• Đặt một chậu nước nông có đá hoặc vỏ dừa nổi để ong đậu uống, gần thùng.
• Phủ rơm hoặc lá khô quanh gốc cây trong vườn để giữ ẩm đất, cây giữ hoa lâu hơn.
• Giữ lại các bụi cây dại có hoa nhỏ ở góc vườn thay vì phát sạch.
• Nếu thùng phơi nắng chiều, thêm một tấm che mát phía tây.

Nên để yên

• Không mở thùng kiểm tra trừ khi có dấu hiệu bất thường rõ ở cửa tổ.
• Không thu mật. Đó là phần đàn dành để qua mùa ít hoa.
• Không cho ăn nước đường. Mật làm từ đường không còn là mật ong dú, và đàn quen ăn sẵn sẽ giảm tự kiếm.

Đầu mùa mưa: vườn và đàn cùng thức dậy

Nên làm

• Gieo, trồng thêm cây có hoa nối tiếp: rau thơm để ra hoa, hoa dại, cây ăn trái. Mục tiêu là tháng nào trong vườn cũng có thứ đang nở.
• Kiểm mái che và chân thùng trước những trận mưa lớn.
• Quan sát cửa tổ thường hơn. Ong ra vào dày lên là dấu hiệu đàn đang lớn.

Nên để yên

• Không tách đàn ngay khi vừa có mưa. Chờ đàn tự đông lên.
• Không phát cỏ toàn bộ vườn cùng lúc. Phát theo từng khoảnh, để lúc nào cũng còn chỗ có hoa.

Giữa đến cuối mùa mưa: tách vừa đủ, thu phần dư

Khi đàn đã đông, bọng nhộng kín thùng và có mũ chúa non, có thể tách một lần. Người nuôi tự nhiên thường tách ít hơn người nuôi lấy giống, ưu tiên đàn mẹ vững hơn số thùng. Cuối mùa mưa, nếu bọng mật đầy và đàn còn để trống ít chỗ, thu phần dư. Phần còn lại để nguyên cho đàn.

Cách nhìn đàn từ bên ngoài để quyết định có nên tách, chi tiết ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Khớp lịch vườn với lịch ong

Muốn biết cây nào nở vào tháng nào, xem chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Bắt đầu đúng cách với một đàn từ trại nhân giống

Người theo hướng tự nhiên đôi khi nghĩ bắt tổ từ rừng là tự nhiên nhất. Thật ra ngược lại: bắt tổ hoang là lấy đi một đàn khỏi rừng, và việc cạy hốc cây thường làm đàn chết. Tổ giống được tách từ đàn nuôi mới là cách không lấy gì của tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng tách đàn, cùng mật ong dú, đồ dùng từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Ai muốn tận mắt xem đàn ong sống giữa vườn có thể tham gia tour tại trại.

Câu hỏi thường gặp