Nuôi ong dú thuận tự nhiên đổi cách làm vườn

Cái bình phun thuốc treo trong nhà kho thường là thứ đầu tiên phủ bụi sau khi trong vườn có vài thùng ong dú. Không phải vì ai bắt bỏ, mà vì người làm vườn bắt đầu nhìn mảnh đất của mình bằng mắt của đàn ong: chỗ nào có hoa, chỗ nào có nước, chỗ nào ong hay chết bất thường sau một buổi phun.

Nuôi ong dú theo hướng thuận tự nhiên, rốt cuộc, là thay đổi cả khu vườn chứ không chỉ cái thùng. Bài này đi qua từng góc vườn, xem thói quen nào thường đổi và đổi ra sao.

Bình phun thuốc: từ phun định kỳ sang phun khi thật cần

Nhiều vườn vẫn phun theo lịch, có sâu hay không cũng phun cho chắc. Khi có ong, người nuôi sớm nhận ra cửa tổ có ong chết rải rác sau những buổi phun, đàn thưa hẳn vài ngày. Ong dú bay đi lấy phấn, mật trên chính những bông hoa vừa được xịt.

Cách làm thường chuyển sang:

• Chỉ xử lý khi sâu bệnh thật sự gây hại, và chỉ ở cây bị bệnh, không phun tràn cả vườn.
• Tránh phun lúc cây đang trổ hoa; nếu buộc phải phun thì làm lúc chiều muộn khi ong đã về tổ.
• Ưu tiên biện pháp thủ công: bắt sâu, tỉa cành bệnh, bao trái, bẫy côn trùng.
• Nói chuyện với vườn bên cạnh về lịch phun, vì ong bay qua cả ranh giới.

Những rủi ro từ hóa chất và thiên địch được tổng hợp ở mục Rủi ro & thiên địch.

Mặt đất: từ dọn sạch cỏ sang giữ thảm cỏ có hoa

Gốc cây sạch trơn từng là dấu hiệu của vườn được chăm. Nhưng nhiều loại cỏ dại thấp lại ra hoa nhỏ quanh năm, chính là bữa ăn của ong dú những lúc cây lớn không có hoa. Người nuôi ong thường chuyển sang phát cỏ cho thấp thay vì xịt thuốc diệt cỏ, chừa lại những đám cỏ đang ra hoa ở bờ mương, góc vườn.

Thảm cỏ cũng giữ ẩm cho đất mùa khô, giảm xói mùa mưa. Cái lợi đến với cả cây trồng chứ không riêng đàn ong.

Hàng rào và bờ vườn: từ một loại cây sang trồng xen

Vườn chỉ một loại cây thì đàn ong no một đợt hoa rồi đói cả tháng. Trồng xen giúp hoa nở rải đều. Không cần đổi cả vườn, chỉ cần tận dụng bờ rào, lối đi, góc trống.

Gợi ý cây theo từng mùa có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Nước và khói: hai thứ dễ bị quên

Ong cần nước, nhất là vào mùa khô nóng. Một khay nước nông có vài viên đá cho ong đậu, đặt chỗ râm và thay nước thường xuyên, giúp đàn không phải bay xa tìm nước ở những vũng bẩn.

Đốt rác, đốt lá khô gần thùng cũng là thói quen cần bỏ. Khói làm ong rối loạn, tro bụi bám cửa tổ. Lá khô nên gom ủ làm phân, vừa sạch vườn vừa có mùn cho đất.

Thứ đổi nhiều nhất: nhìn vườn như một hệ sống

Sau vài mùa, người làm vườn có ong thường thấy vườn ồn ào hơn: thêm chim, thêm côn trùng có ích, ít dịch sâu bùng phát hơn vì thiên địch có chỗ sống. Cây ăn trái được ong ghé thụ phấn. Việc làm vườn bớt đi một phần chống chọi, thêm một phần quan sát. Đàn ong dú không đòi gì nhiều, chỉ cần khu vườn không đầu độc chúng.

Muốn có đàn ong cho vườn nhà

Với người muốn bắt đầu, nên chọn tổ giống đã nuôi trong thùng, tách từ đàn khỏe, thay vì bắt tổ hoang ngoài tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi theo hướng thuận tự nhiên, có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Ai muốn xem một khu vườn có ong vận hành ra sao có thể ghé qua tour tham quan tại trại.

Câu hỏi thường gặp