Vườn sạch cạnh vườn phun thuốc: vùng đệm cho ong dú

Nuôi ong dú theo lối thuận tự nhiên thì vườn mình không phun thuốc, cỏ dại được để ra hoa, đàn ong được để yên. Nhưng vườn mình sạch không có nghĩa vùng kiếm ăn của đàn sạch. Ong dú bay quanh mấy trăm mét, tức là vượt qua hàng rào, sang vườn sầu riêng, vườn rau, ruộng mì của nhà bên, nơi người ta vẫn phun theo lối quen.

Người theo hướng tự nhiên thường bối rối ở chỗ này: không muốn can thiệp vào đàn, cũng không thể bắt hàng xóm đổi cách làm. Lối ra nằm ở việc làm cho vườn của mình hấp dẫn hơn, dày hơn, để đàn ong tự chọn ở lại.

Đổi câu hỏi: không phải tránh thuốc, mà là kéo ong ở lại

Đàn ong dú đi kiếm ăn theo lối tiết kiệm sức: nguồn nào gần, dày, nở đều thì chúng bám nguồn đó. Một bụi hoa nở ngay cạnh tổ hấp dẫn hơn cả vườn cây ăn trái cách đó vài trăm mét. Nghĩa là mỗi khóm hoa sạch trong vườn mình kéo một phần chuyến bay ra khỏi vùng có thuốc. Không thể kéo hết, nhưng kéo được phần lớn trong những ngày bình thường đã là khác biệt rõ.

Dựng vùng đệm ba lớp

Lớp một: hàng rào cây cao phía giáp vườn phun

Một hàng cây dày ở ranh đất chặn bụi thuốc trôi theo gió. Ở Đông Nam Bộ, mùa khô gió thổi đều, thuốc phun bên kia rào có thể bay sang nếu không có gì cản. Cây hàng rào chọn loại sẵn có trong vùng, mọc dày, tốt nhất có hoa hoặc có nhựa cho ong lấy làm keo.

Lớp hai: dải cây bụi nở hoa rải rác

Phía trong hàng rào, trồng xen các loại bụi nở hoa nối tiếp nhau trong năm như dâm bụt, bông trang, sơn quỳ. Mục tiêu không phải hoa đẹp mà là tháng nào cũng có thứ đang nở.

Lớp ba: thảm cỏ dại có hoa

Đây là lớp người làm vườn hay xén mất. Xuyến chi, rau má, các loại cỏ có hoa nhỏ là nguồn phấn quen thuộc của ong dú. Cắt cỏ theo từng mảng, chừa mảng đang nở, thay vì phát sạch một lượt.

Danh sách cây theo từng tháng có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Nước: nguồn nhiễm hay bị quên

Ong dú cần nước, nhất là mùa khô. Nếu trong vườn không có, chúng tìm tới rãnh nước, vũng đọng dưới gốc cây vườn bên, đúng chỗ thuốc theo nước tưới chảy xuống. Đặt một khay nông có sỏi hoặc lá nổi gần tổ, thay nước đều. Việc nhỏ nhưng cắt được một đường nhiễm mà ít người nghĩ tới.

Quan sát thay vì can thiệp

Theo hướng tự nhiên, người nuôi ít mở tổ. Thay vào đó, đọc đàn từ bên ngoài:

• Sáng sớm nhìn trước cửa tổ: vài xác là chuyện thường, xác dồn nhiều và có con bò run là dấu hiệu lạ.
• Giữa buổi đếm sơ lượt ra vào trong một phút, so với những ngày trước.
• Để ý ong về có mang phấn hay không. Ong về tay không nhiều ngày là nguồn đang thiếu.
• Ghi ngắn vào sổ khi nghe vườn bên có máy phun.

Chỉ khi biết chắc có đợt phun sát rào, mới đóng cửa tổ tạm thời vài giờ vào lúc ong đã về, che bóng cho thùng, rồi mở lại khi mùi thuốc tan. Đó là can thiệp tối thiểu đáng làm.

Với hàng xóm: rủ chứ không ép

Người làm vườn sạch thường bị coi là khó tính. Đừng mở lời bằng chuyện thuốc độc hại. Mở lời bằng chuyện ong dú giúp thụ phấn cho chính cây ăn trái nhà họ, rồi mới nhờ báo trước ngày phun hoặc phun vào chiều muộn. Biếu hũ mật đầu mùa là cách mở chuyện dễ nhất.

Bắt đầu đàn mới cho vườn sạch

Vườn đã có vùng đệm thì đàn mới đặt vào sẽ có lợi thế từ ngày đầu. Đừng ra rừng bắt tổ hoang, vì đi ngược chính tinh thần thuận tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý nhân đàn bằng cách tách, có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Ai muốn xem tận mắt một trại sống cùng vườn cây ra sao có thể đi tour tham quan trại Ong Quý. Cách chọn tổ khoẻ xem thêm mục Chọn tổ giống.

Câu hỏi thường gặp