Chất lượng mật ong dú khi nuôi thuận tự nhiên, ít can thiệp

Có hai cách nghĩ về một chai mật. Cách thứ nhất coi mật là sản phẩm phải ép ra cho nhiều: cho ăn thêm, mở tổ thường xuyên, thu theo lịch. Cách thứ hai coi mật là phần dư của một đàn ong đang sống khoẻ: đàn đủ ăn, đủ dự trữ, còn thừa thì người nuôi xin bớt. Nuôi thuận tự nhiên đi theo cách thứ hai, và chính cách nghĩ đó quyết định chất lượng mật nhiều hơn bất cứ mẹo thu hái nào.

Vườn sạch có làm mật khác đi không

Có, theo hai hướng. Thứ nhất là an toàn: ong dú kiếm ăn quanh tổ, vườn không phun thuốc thì những gì ong mang về sạch hơn. Thứ hai là hương vị: một vườn để cỏ dại ra hoa, có hàng rào cây bụi, có vài cây ăn trái và cây rừng xen nhau cho ong nguồn hoa nối dài quanh năm. Đàn không phải chịu những đợt đói giữa hai mùa hoa, nên không phải ăn lẹm vào kho mật, và mật cất trong bầu có thời gian chín tới.

Làm vườn thuận tự nhiên cho ong không cần gì cầu kỳ: bớt cắt cỏ sát gốc, để một dải cỏ hoa ven bờ rào, trồng thêm cây có hoa nhỏ nở rải rác. Danh sách cây theo mùa có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Vì sao không cho ăn nước đường

Đây là điểm người nuôi tự nhiên giữ chặt nhất. Ong không phân biệt được đâu là mật hoa, đâu là nước đường người ta đặt cạnh tổ. Chúng mang cả hai về và cất vào cùng những bầu sáp. Thu mật từ đàn đang được cho ăn đường thì trong chai có một phần là đường, dù người nuôi không hề cố ý pha.

Nếu đàn yếu thật sự vào mùa thiếu hoa, cách thuận tự nhiên là giảm số đàn, ghép đàn yếu, hoặc chuyển tổ tới chỗ nhiều hoa hơn, và không thu mật của đàn đó trong cả mùa. Mật của một đàn từng được cho ăn không nên đem bán như mật hoa.

Hai cách nuôi, hai kiểu chai mật

Ít mở tổ, mật chín đều hơn

Mỗi lần mở thùng, đàn mất một phần nhiệt và độ ẩm đã giữ ổn định bên trong, phải tốn công sửa lại những chỗ sáp bị vỡ. Mở quá dày, đàn bận vá tổ thay vì đi kiếm hoa và hoàn thiện bầu mật. Người nuôi thuận tự nhiên học cách đọc đàn từ bên ngoài: nhìn cửa tổ có ong ra vào đều không, có ong mang phấn về không, có kiến hay ruồi lảng vảng không. Chỉ khi thấy dấu hiệu lạ hoặc tới mùa thu mới mở.

Thu phần dư: thu ít mà được nhiều

1. Chờ cuối mùa nhiều hoa, khi đàn đông và khu mật đầy.
2. Chỉ lấy cụm bầu đóng nắp ở rìa xa khu nhộng.
3. Để lại phần mật đủ cho đàn qua đợt ít hoa sắp tới, nhất là trước mùa mưa.
4. Đàn nào chưa đủ mạnh thì bỏ qua cả vụ.

Thu ít đi nhưng đàn không suy, vụ sau đàn còn mạnh hơn, mật vụ sau đầy và chín hơn. Nhân đàn cũng làm theo tinh thần ấy: tách từ đàn khoẻ, không bắt tổ ngoài tự nhiên. Ghi lại những lần thu, những lần đàn yếu trong mục Nhật ký trại sẽ giúp bạn thấy nhịp riêng của vườn mình.

Muốn thấy một trại nuôi theo nhịp đàn

Đọc thì dễ, nhìn tận mắt một đàn khoẻ được thu phần dư mới thấy rõ khác biệt. Tour học thực hành tại trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cho bạn xem cách đọc đàn, cách chọn bầu để thu. Còn nếu cần mật ong dú, tổ giống khoẻ để bắt đầu, son dưỡng môi từ sáp ong dú hay hộp quà mật, trại có tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp