Nuôi ong dú thuận tự nhiên: vì sao không vắt kiệt mật

Nuôi ong dú theo hướng thuận tự nhiên có một nguyên tắc rất đơn giản: càng ít phải nhúng tay vào tổ càng tốt. Nghe thì dễ, nhưng có một hành động phá vỡ nguyên tắc đó nhanh hơn mọi thứ khác. Đó là lấy mật quá tay.

Một đàn bị lấy cạn kho sẽ không tự xoay xở được nữa. Người nuôi buộc phải can thiệp, và mỗi lần can thiệp lại đẻ ra lần tiếp theo. Bài này nói về chuỗi đó, và cách dùng chính việc chừa mật để khỏi phải bước vào nó.

Đàn ong dú tự cân bằng như thế nào

Một đàn khoẻ tự làm rất nhiều việc mà người nuôi không thấy. Khi hoa nhiều, chúa đẻ mạnh, quân tăng, kho dày lên. Khi hoa thưa, chúa giảm đẻ, đàn co lại, sống bằng kho. Khi kiến hay ruồi nhỏ lảng vảng, đàn đủ quân để bịt khe bằng keo và giữ cửa.

Mọi cơ chế này dựa trên một điều kiện: có đủ dự trữ. Kho mật và kho phấn là cái đệm giúp đàn chuyển từ mùa no sang mùa đói mà không đổ vỡ. Lấy đi cái đệm ấy thì đàn mất khả năng tự cân.

Chuỗi can thiệp sau một lần lấy cạn

Chuỗi dưới đây không phải lúc nào cũng xảy ra đủ, nhưng người nuôi lâu năm hẳn đã thấy ít nhất vài bước:

1. Đàn thiếu ăn khi vào mùa ít hoa. Người nuôi thấy cửa tổ vắng, lo, bắt đầu cho ăn nước đường.
2. Cho ăn đường làm mật về sau dễ lẫn đường, mất đúng cái chất của mật ong dú. Nước đường vương vãi còn hút kiến.
3. Kiến và ruồi nhỏ tấn công đàn đang yếu. Người nuôi phải chống kiến, có khi tính đến thuốc.
4. Đàn vẫn yếu, quân thưa, người nuôi tính ghép với đàn khác hoặc thay chúa.
5. Đàn mất hoặc phải gây lại từ đầu, tốn cả năm.

Tất cả bắt nguồn từ một lần lấy nhiều hơn phần đàn dư. Với người theo hướng không can thiệp, đây là chỗ đáng tiếc nhất, vì nó tránh được hoàn toàn.

Đọc đàn qua cửa tổ thay vì mở thùng

Mở thùng nhiều cũng là một kiểu can thiệp. Người nuôi thuận tự nhiên học cách đọc đàn từ bên ngoài. Đứng cách thùng một bước vào buổi sáng nắng, quan sát vài phút:

Chỉ khi cửa tổ cho thấy đàn đang lên mạnh mới đáng mở thùng xem kho. Mọi trường hợp khác, để yên là cách chăm tốt nhất. Các mối đe doạ thường gặp được tổng hợp trong mục Rủi ro & thiên địch.

Thu theo nhịp của đàn, không theo lịch của người

Nhiều người đặt lịch thu cố định, ví dụ cứ vài tháng một lần. Cách đó tiện cho người nhưng không khớp với đàn. Có năm mưa sớm, hoa nhiều, đàn đầy kho sớm. Có năm khô kéo dài, đàn không dư gì. Thu theo lịch là có năm vắt kiệt mà không biết.

Thu theo nhịp của đàn nghĩa là:

• Chỉ thu khi cửa tổ cho thấy đàn mạnh và đang có hoa.
• Khi mở ra, chỉ lấy bầu mật đầy ở rìa, giữ nguyên bầu phấn và ổ ấu trùng.
• Nếu sắp vào mùa ít hoa của vùng mình, bỏ qua đợt đó.
• Năm nào đàn không dư thì năm đó không thu, coi đó là chuyện bình thường.

Để biết mùa hoa của vườn mình rơi vào lúc nào, xem mục Nguồn hoa theo mùa.

Vườn sạch giúp đàn tự lo được nhiều hơn

Đàn tự cân bằng tốt nhất khi quanh nó có nguồn hoa đa dạng và không có thuốc. Hàng rào cây dại, cỏ hoa ven bờ, vài loại cây ăn trái nở lệch mùa nhau giúp kho đầy lên đều hơn. Không phun thuốc cỏ, không phun thuốc trừ sâu quanh thùng. Ong dú vốn không đốt, nên có thể để thùng gần lối đi, gần nơi trồng trọt mà không phiền ai.

Muốn xem một đàn được để yên trông thế nào

Đọc thì dễ, nhìn tận mắt mới thấm. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng nuôi ong dú, có mật ong dú, tổ giống, hộp quà mật và vài món từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn xem cách đọc cửa tổ ngoài thực tế có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp